Sbeislyd

Hadau coriander o'r tŷ gwydr. Neis ydyn nhw hefyd.

Er bod planhigion basil yn gwneud yn dda iawn yma, tydi'r amodau ddim yn plesio coriander cystal, ac maen nhw'n gyndyn i gynhyrchu cnwd o ddail. Mae pob planhigyn coriander dwi'n dyfu yn rhedeg yn gyflym iawn i flodeuo.

Maen nhw'n ddigon bodlon, ar y llaw arall, i gynhyrchu hadau ar ôl blodeuo, ac mae'r rhain yn flasus iawn yn wyrdd, mewn llysiau wedi'u stwffio er enghraifft, ac maen nhw'n sychu'n dda hefyd.

Os ydi'r dail angen mwy o sylw a dandwn nag ydw i'n fodlon roi, o leia' gawn ni gnwd o hadau ar gyfer cyri trwy'r hydref a'r gaeaf!




Bot: llysiau'r bara, brwysgedlys m Cu: coriander m     [Geiriadur yr Academi]

Dim pys merllys ydyn nhw

Ar ôl methiant llwyr y llynedd, roedd yr asparagus peas yn tyfu'n dda eleni, a ninnau'n edrych ymlaen i drïo rwbath gwahanol; ond mae rhywbeth bach yn poeni pawb...

Yn ôl bob dim dwi'n weld ar y we, nid planhigyn sy'n dringo ydi pys merllys.
Mi oedd ein planhigion ni yn dringo.

pys 'merllys' yn dringo'n braf ar y dde, yn y tŷ gwydr

Roedd y blodau i fod yn goch.
Er yn hardd iawn, nid coch ydi'n blodau ni.

Mae'r pods i fod yn adeiniog a ffrili.
Mae'n pods ni'n debyg iawn i bys cyffredin.

Maen nhw i fod i flasu fel asbaragws.
Tydyn nhw ddim.

Yyymmmm. Rhaid derbyn felly mae rhyw fath o bys cyffredin ydyn nhw! Ar ôl hynna'i gyd. #Siom.

Ta waeth; mae o leia' 2 fideo ar youtube sy'n dweud bod pys merllys yn blasu'n uffernol, a dwi heb weld neb -heblaw'r cwmnïau hadau- yn eu canmol nhw!

Ydych chi wedi eu tyfu nhw erioed? Be oeddach chi'n feddwl?

Faint o'r Gloch?

Amser chwynnu!

Mae'n amhosib cadw unrhyw ardd yn glir o ddant y llew am wn i, ond pan mae'r ardd yn ffinio efo ffordd gyngor a'i hymylon yn laswellt llawn clociau hadau, does dim llawer o bwrpas colli cwsg a thynnu gwallt pan mae lluwch o barasiwts blewog yn hedfan dros y ffens i gyfeiriad y borderi a'r gwlau llysiau nagoes..

Ychwanega blant sy'n mwynhau chwthu'r hadau a chyfri' faint o'r gloch 'di, ac mae ar ben ar unrhyw ymgyrch i gadw'r blodyn pi-pi'n gwely allan o'r ardd tydi!

Ond, yn lle rhincian dannedd a swnian am rywbeth arwynebol a dibwys -yr hyn fysa'r Arlunydd, yn ei sarcasm arddeglyd ffraeth yn alw'n broblemau'r gorllewin ("cofia am ryfeloedd a newyn...") -mae'n dda weithiau i ail edrych ar bethau.

Mae dant y llew wedi'r cwbl yn flodyn hardd iawn iawn, ac yn fwyd gwerthfawr i bryfetach ym misoedd Mawrth ac Ebrill, ac mae'r dull o wasgaru hadau yn gampwaith peiriannyddol gwych.

Fel yr aderyn to cyffredin, di-sylw, tasa dant y llew yn brin, bysa pobl yn dod o bell i edrych amdano.
Na, tydi dant y llew neu ddau yn y lawnt ddim yn ddiwedd y byd.
Ohmmmmmmm....

Lwc owt Medwyn Williams

Ar ôl hwyl cystadleuaeth blodyn haul y llynedd, cytunwyd i dyfu moron hir yn 2016.

Cafodd y ddau Daid a finna hadau yn y cracyr nadolig eto, ac mae hen edrych ymlaen am gystadlu brwd a hwyliog.

Er mwyn cadw trefn ar y Teidiau, ac i osgoi unrhyw alwadau am ymchwiliad cyhoeddus i'r canlyniad, bu'r Fechan a finna'n rhoi 'chydig o reolau ar bapur.

Dwi ddim yn disgwyl medru tyfu dim byd i safon Sioe Traws, heb son am safon medalau aur Medwyn Williams yn Chelsea, ond os gawn ni 'chydig o hwyl, dyna sydd bwysica' 'nde.

Be' am i chithau dyfu rhai o'ch moron chi yn ôl y rheolau yma hefyd, a gadael i ni wybod ar (neu ar ôl) y 3ydd o Fedi sut hwyl gawsoch chi....?

Hadau moron San Valerio ydyn nhw gan gwmni Franchi. Moron hir, mawr yn ôl y broliant ar y pacad, i'w hau rywbryd rhwng Mawrth a Gorffennaf, er mwyn cynaeafu o Fehefin hyd Dachwedd.

Gwell hwyr na hwyrach

Ddiwrnod yn hwyrach na'r ddwy flynedd ddwytha' -ac roedd hynny'n hwyr- dwi wedi dechrau hau o'r diwedd!

 A hithau'n ddiwrnod gwlyb, diflas ddoe, mi es i allan i'r ty gwydr, o gywilydd, a'i glirio a golchi'r ffenestri. Mi fuodd y Fechan allan efo fi yn golchi potiau a labeli aballu hefyd chwarae teg iddi. Gawson ni gwmpeini cacynen gynnar.

Mi fuon ni'n hau pys a ffa a chorn a phwmpenni. Dwi wedi cychwyn dwy dysan mewn sach a dau ddwsin o sets nionod coch mewn potiau yn y ty gwydr. Hefyd hau courgettes, nasturtiums, chilis, pupurod, tri math o domatos, aeron goji a mefus gwyn.

Mae rhai ohonynt ar ffenest y gegin (peth amhoblogaidd iawn bob gwanwyn), efo tatws sy'n dal i fagu llygaid (chitio),  a'r lleill ar fyrddau a silffoedd y ty gwydr, ond dwi ddim hanner ffordd trwy'r hau eto..

Dwi wedi prynu compost di-fawn, fel pob blwyddyn, ond hen stwff bras iawn ydi o eto, yn llawn darnau pren. Felly ar gyfer hadau, dwi'n gogri'r naddion allan ohono fo a chymysgu'r deunydd mân

efo compost pridd John Innes rhif 1 neu JI Seed. Mae'r naddion yn mynd ar ben y sach datws, ac mi welwch o'r llun pa mor fras ydyn nhw.

Sharpes express ydi'r tatws- rhai cynnar; bydd y gweddill ohonynt yn mynd allan i'r ardd erbyn dydd Gwener Groglith. Mae gen i hanner dwsin o datws had coch Diwc-of-iorc; cynnar ydi'r rhain hefyd, dwi ddim am drafferthu efo tatws diweddar eleni.



Mae'r cyffro a'r edrych ymlaen wedi dechrau eto!
 Diolch byth am wanwyn.

 



Pryfetach...
Nid y gacynen oedd yr unig bryf yn y ty gwydr. Dwi heb weld gweirloyn y cloddiau* (wall brown) yma o'r blaen, ac roedd yr un oedd yn y ty gwydr wedi marw'n anffodus: yn amlwg wedi mynd i mewn rywbryd y llynedd. Roedd gloyn gwyn wythiennog (green veined white) wedi marw yno hefyd.

Doedd y gacynen ddim wedi marw ond doedd ganddi fawr o egni chwaith, wedi bod yn y ty gwydr trwy'r nos dwi'n amau. Aeth y Fechan i nol diferyn o fêl o'r ty ac ar ol llyfu ychydig mi hedfanodd y gacynen tua'r gorwel.

Dim ond dau ddwsin o fathau o gacwn sydd ym Mhrydain i gyd, felly bysa rhywun yn meddwl ei bod yn hawdd nabod p'run 'di p'run, ond gan fod y frenhines a'r gweithwyr a'r cacwn gwrywaidd yn aml iawn yn edrych yn wahanol i'w gilydd ond yn debyg i rywogaethau eraill, mae'n reit anodd bod yn sicr. Dwi'n meddwl taw'r gacynen gynnar, Bombus pratorum oedd hon, ond dwi ddim gant-y-cant yn siwr. Mae'r llun yma'n dangos yn well mai un rhesen felen sydd ar y thorax (ar yr ysgwydd), a'r abdomen yn ddu, melyn, du, coch.

Efo'r paill ar y coesau ol, mae hi'n amlwg yn fenywaidd, felly dim ond B. terrestris ydi'r posiblirwydd arall ond mae honno'n fwy, a'r melyn yn fwy llachar.

Mae'r enw Cymraeg am bumblebee yn achosi trafferth weithiau. Cacynen, cachgi bwm, gwenynen, hwrli bwm. Mae'r Bumblebee Conservation Trust wedi cynhyrchu taflen yn Gymraeg**, ac yn anffodus maen nhw'n eu galw yn 'wenyn mawr'!!

* tudalen gweirloyn y cloddiau ar wicipedia
   gwefan Gymraeg ymddiriedolaeth Butterfly Conservation

** bumblebee conservation.

Heu hada bychin

Dwi wedi bod yn un drwg am gadw hadau, ond wedi sylwi'n raddol mae gwastraff amser ydi hau hen rai yn aml iawn. Diflas ydi gorfod ail hau ar ol methiant y cynigion cynta'. Mae colli pythefnos mewn tymor mor fyr yn boenus. Ac yn arwydd o ffolineb trio arbed punt neu ddwy weithau...

Eleni, dwi wedi mynd trwy'r pacedi a thaflu llawer iawn o hadau sydd ymhell dros eu dyddiad, fel moron, panas, a nionod; neu rai sydd wedi bod yn siom, fel yr india corn deuliw.

Dwi wedi rhoi cynnig ar bod yn drefnus am unwaith, trwy restru'r hadau sydd gen' i. A hynny ar spreadsheet, a ddim ar gefn amlen: peth diarth i mi..

Fel arfer, byddai'n prynu hadau sy'n denu fy llygaid, ac weithiau'n anghofio amdanyn' nhw nes mae'n rhy hwyr i'w hau!

Eleni, mae gen' i syniad gwell o be dwi angen cyn dechrau meddwl am hau ym mis Mawrth ac Ebrill.

Bydd y rhai sydd wedi'u labelu'n 'hen' ar y rhestr yn cael eu hau yn weddol drwchus mewn potiau a dysglau yn y ty gwydr y mis yma, i gael dail bach salad cynnar.

Mae gen' i amrywiaeth o had: wedi eu prynu mewn ffair hadau fan hyn a sioe flodau fan draw; nifer ddaeth am ddim efo cylchgronnau; rhai yn hanner paced wedi'i rannu efo cyfeillion; ac eraill yn had wedi eu cadw o 'mhlanhigion fy hun, a phlanhigion cyd-arddwyr hael. (Tydi pob un yn hael on'dydi!)

Tatws had ydi'r cynta' ar y restr siopa. Dwi angen pys, ffa melyn, india corn, ac ambell beth arall. Fydd hi ddim yn hir na fydd ffenast y gegin yn llawn i'r ymylon o hambyrddau eto!

Dwi am blannu mwy o ffrwythau a llysiau parhaol o hyn allan, felly ar ol eleni bydd llai a llai o bwyslais gen' i ar lysiau blynyddol mae'n siwr, gan obeithio am lai o lafur a llai o siom. Cawn weld!

Edrych ymlaen

Hwn ydi pencampwr blodeuo'r ardd gefn. Blodau'r fagwyr, Erysimum, neu perennial wallflower.
Wedi dod yn wreiddiol o ardd 'y nhad, fel llawer o'r pethau eraill sydd acw.
'Gwreiddyn bach gan hwn-a-hon', rhai yn rhoddion, ac un neu ddau wedi eu 'benthyg'.
Benthyg yn yr ystyr perennial!

Mae hwn yn blodeuo bob mis o'r flwyddyn. Mae'n boblogaidd iawn efo'r pryfaid yn yr haf, ac yn boblogaidd iawn gen i ganol gaea' i godi gwen ar ddiwrnod oer a gwlyb fel heddiw.
Yr unig ddrwg ydi ei fod wedi mynd braidd yn heglog, a'i goes hir yn foel a bler.

Roedd un o'r cylchgronnau garddio'n rhoi paced o hadau blodau'r fagwyr am ddim ryw ben llynedd, felly mae gen i blanhigion bach newydd yn barod i'w plannu yn lle'r un heglog, ac ambell un i'w rannu hefyd.


A son am gylchgronnau, mi glywis ar ddechrau'r mis bod un o'r cylchgronnau yn rhoi dwsin o bacedi hadau am ddim mewn cydweithrediad efo cwmni Tesco.

Dwi'n trio osgoi ychwanegu at gyfoeth y cwmni hwnnw, ond yn yr achos yma mi es i ar fy mhen i brynu rhifyn Chwefror o Kitchen Garden am £4, a chael hadau tomatos, puprau, ciwcymbars, dail salad, sibols, perlysiau, ac ati yn y fargen. Gwell na chic-yn-din tydi.

Dwi heb brynu KG o'r blaen, ond roedd o'n eitha' da, efo erthyglau difyr.

Joban bwysig ar gyfer y penwythnos ydi edrych be arall dwi angen fel hadau ar gyfer y flwyddyn, wedyn edrych trwy'r catalogs a phrynu.

Ac edrych ymlaen. Eto.

Mae Ionawr wedi bod yn ddifrifol o wlyb, ond mae'r dydd wedi 'mestyn yn rhyfeddol ac mae'r ceiliog mwyalchen ffyddlon wedi dechrau codi canu. Mae amser gwell i ddyfod ha-haleliwia.

Os nad yw hi'n fawr, mae hi'n ddigon

Ar ol arfer efo cnydau digon sal, dwi wedi gwirioni efo'r ffa melyn eleni.
'Wizard' ydi'r ffa ges i y tro 'ma, ac maen nhw'n cael eu disgrifio fel 'field beans' yn hytrach na 'broad beans'.

Mi brynis i'r hadau gan gwmni o Dreftraeth, Sir Benfro (cwmni sy'n ardderchog ymhob ystyr, heblaw am fethu gwneud unrhyw ddefnydd o'r Gymraeg), ac hyd yma, mae'r wizard yn curo bob hedyn arall ges i erioed.

 

Bob blwyddyn, daw pods mawr tew ar y ffa melyn acw, a’r rheiny bron yn wag, efo dim ond dwy neu dair o ffa mewn gwagle mawr gwastraffus.

Mae pods eleni yn dipyn llai: llai o hyd, a llai o drwch. Ond y gwahaniaeth pwysig ydi nad oes unrhyw egni wedi mynd i gynhyrchu pods mawr gwag. Does dim biomass yn ofer. Mae pwysau’r ffa cymaint mwy mewn cymhariaeth â phwysau’r pod sy’n mynd i’r twmpath compost.

Hyd yma, mae'r rhai 'da ni wedi'u bwyta, wedi bod yn hyfryd, efo crwyn tenau, sydd ddim angen y strach o'u tynnu. Bydd digon eleni -am y tro cyntaf erioed- i rannu rhywfaint, ac i rewi llwyth hefyd gobeithio.

Dwi wedi dechrau codi moron hefyd. Ches i erioed lawer o hwyl ar dyfu moron hir, felly mi ges i hadau moron cwta eleni, ac mae ‘na fyd o wahaniaeth yng nghanlyniadau’r rhain hefyd. Mae’r moron yn dew a glân a melys. Wfft i lysiau mawr a hir o hyn allan!

Mae’r rheithgor yn dal i gnoi cil ar ganlyniadau’r betys gwyn a’r ffenel, ac mae’n rhy fuan i chwilio am gloron dan yr oca. ‘Mynadd pia hi...

[Dyfynnu: "Annwyl wlad mam a thad, os nad yw hi'n fawr mae hi'n ddigon, i lenwi, i lenwi fy nghalon!" Cymru Fach. Elfed, 1920au]