Trwyn yn y cafn

Dwi wedi bod isio pwll erioed. Ar gyfer gweision neidr yn fwy na llyffaint aballu. Ond does dim lle yma. Yn sicr, dim digon o le gwastad i dyllu pwll naturiol.

Felly mi wnaethon ni greu rhyw fath o bwll, mewn cafn gwartheg o'r co-op ffarmwrs yn Llanrwst, ar ôl codi'r clo cyntaf yn 2020. 

Ew, roedd o'n edrych yn dda..!

 

 Buddsodwyd mewn pedwar planhigyn a photiau pwrpasol:

Saethlys -Sagittaria i ddarparu tyfiant sy'n codi o'r dŵr. Pwysig iawn i weision neidr.

Lili'r dŵr eddïog -Nymphoides. Dail bach ar wyneb y dŵr a blodau bach melyn.

Sgorpionllys (neu nad-fi'n-angof) -Myosotis.  Cwmwl o flodau mân, glas.

Dail croen oren -Houttuynia. Wedi prynu hwn ar ôl ymweliad â gardd yr Agroforestry Research Trust. Cafodd ei ddisgrifio fel perlysieuyn sy'n dda efo pysgod, ond sydd hefyd yn wych i leddfu clwy'r gwair. Ond da chi peidiwch a phlannu hwn yn y ddaear, gan ei fod yn achosi problemau ymledol mewn rhai amodau.

Ond buan iawn aeth pethau i'r gwellt. Planhigion yn marw. Malwod dŵr yn marw. Am ryw reswm, roedd waliau metal y cafn yn gollwng llwyth o bowdwr gwyn i'r dŵr, a hwnnw -oeddwn i'n dyfalu- yn newid ei ansawdd neu'n ei lygru. 

Erbyn mis Medi, roedd y planhigion unai wedi marw neu ddim yn iach o gwbl, ac algau afiach oedd prif nodwedd y pwll :(

Y camgymeriad wnes i mae'n debyg oedd rhoi blociau concrit yn y cafn er mwyn codi uchder rhai o'r planhigion yn y dŵr. Mae'n amlwg rwan wrth gwrs, ond ar y pryd wnes i ddim meddwl am eiliad fod y sment sydd yn y blocs yn mynd i adweithio efo'r metel, ond dyna, mae'n debyg, oedd ar fai. Hyd yn oed ar ôl gwaredu'r blociau, wnaeth pethau ddim gwella, a digon truenus yr olwg oedd y pwll trwy 2021, er inni brynu planhigion newydd, yn enwedig rhai i gynyddu'r ocsigen.

Y powdwr gwyn yn amlwg ar y waliau, ac ar wely'r cafn

Tydi'r cafnau yma ddim yn bethau rhad iawn, ond yn amlwg roedd rhaid cael un arall os oeddwn eisiau pwll o unrhyw fath yma. Felly erbyn hyn, mae'r cafn gwreiddiol wedi ei addasu a'i symud, ac yn cynnal meryswydden (medlar) a choeden glesin (quince), yn ogystal â rhosyn mynydd. Gwnaed lle iddo trwy roi'r biniau a'r bocsys ail-gylchu y tu allan i'r giât, rhywbeth y dylid fod wedi gwneud ers talwm, ac mae'r llwyfan bach yn edrych llawer gwell ers gwneud.

 

Prynwyd cafn newydd ddechrau Ebrill eleni, am £108, er mwyn rhoi cynnig arall ar greu pwll. 

 Mae o wedi llenwi ar ôl deuddydd o law.

Mi awn ni dow-dow i edrych am blanhigion wrth i'r tywydd gynhesu eto, a gawn ni weld sut hwyl gawn ni arni tro 'ma!

Pry' garw

Mae'r haul 'ma wrth fy modd i.
Do, bu'r rhandir yn sych am wythnos, a phawb yn gorfod cludo dwr yno, ond chlywch chi mo'na i'n cwyno am yr haul.

Gwyn ein byd

Yn ei sgil daw pryfetach wrth y fil i'r ardd, a hyd'noed y rhai sy'n achosi difrod fel y gloynod gwyn yn cael croeso acw. Wrth gwrs, mae rhai'n cael mwy o groeso nac eraill. Cafodd y Fechan a finna fodd i fyw wrth wylio nifer yn ddiweddar, fel y gwas neidr glas yma (Aeshna juncea; common hawker), ddaeth i glwydo ar fonyn ein Ceonothus am bedair awr ar ol deor. Datblygodd ei liwiau'n raddol tra oedd o yma, ac roedd yn amyneddgar iawn efo ni a'n camera!

Mae gwas da'n dod a'i gyflog efo fo... ac mi gyfrannodd hwn yn hael iawn am ei le.

 Un arall gafodd groeso mawr yma oedd gwenynen ddail (o'r teulu Megachile dwi'n meddwl; leaf-cutter bee), er ei bod yn gwneud tipyn o lanast ar y bysedd cwn melyn, wrth dorri cylchoedd ar hyd ymylon y dail i ffurfio nyth.

Cawsom wylio'i phrysurdeb wrth hedfan 'nol a mlaen...

...dewis darn o ddeilen...

...torri, torri, torri...

... a phlygu'r ddeilen rhwng ei choesau; hedfan i ffwrdd; a dod yn ol drachefn!

Mi lwyddais i ddal un ymweliad ar glip byr o ffilm, ac os llwyddwn ni i'w olygu'n iawn, mi roi ddolen yn fan hyn.

Yn y cyfamser, draw ar y rhandir...

Mae'r pwll yn yr ardal wyllt wedi bod yn eitha' sych hefyd. Eto'i gyd, mae'r gweyll duon (Sympetrum danae; black darter) a'r mursenod mawr coch (Pyrrhosoma nymphula; large red damselfly) yn brysur, er bod yr ardal o ddwr agored wedi crebachu yn y sychdwr diweddar.

Cafodd y Gymdeithas Randiroedd grant i brynu planhigion ar gyfer denu peillwyr, a phrynu casgliad o flodau ar gyfer y pwll a'i lannau wnaethom ni: gold y gors (Caltha); llysiau'r milwr coch (Lythrum); byddon chwerw (Eupatorium); gronell (Trollius); ac erwain (Filipendula). Yn anffodus prynwyd rhai addurniadol yn hytrach na'r rhywogaethau cynhenid. Wedi dweud hynna, fydd y pryfaid yn malio dim mae'n siwr...

Edrych nol dros y pwll, tuag at dirlun nodweddiadol o gytiau amryliw di-batrwm y rhandiroedd

Grifft

Grifft llyffant yn y pwll gwyllt drws nesa' i'r rhandir, pnawn 'ma.

A dyma glip rhyfeddol gan Gareth T Jones, oddi ar YouTube, yn dangos llyffantod yn rhuthro ar draws eu gilydd i barhau'r hil, a hynny gwta filltir lawr y dyffryn ar ffordd Stwlan, ychydig ddyddiau'n ol.

Mae'r swn yn wych!
Dyma edrych ymlaen i weld llu o lyffaint ar y rhandiroedd dros yr haf, yn bwyta slygs.

Pys, Pwll, a Padrig

Mi lwyddais i ddenu’r ddwy fawr i lawr i’r rhandir o’r diwedd... ond dim ond wrth addo pys cynta’r tymor iddynt! 

 

 

Wedi mynd i gyfarfod Gwydion, un o swyddogion y Dref Werdd oeddwn i yno, er mwyn trafod syniadau ar gyfer yr ardal wyllt, ac mi gafodd y genod fynd i hel digon o bys iddyn nhw sglaffio yno, ac i’w cario adra i ginio hefyd.

 

Mi fu’r Fechan lawr at y pwll efo fi i edrych am weision neidr eto, tra oedd y ddwy arall yn aros ddigon pell rhag cael eu hembarasio gan dad yn gwneud pethau sgwâr! Mi fuon nhw'n brysur yn plethu brwyn i wneud basged a phenwisg flodeuog hefyd.

 

Mi welson ni wäell gyffredin oedd newydd ddeor o’i phlisgyn. Dyna gadarnhau dau wahanol fath o was neidr wedi magu yn y pwll yn ei flwyddyn gynta’. Llun digon sâl, oddi ar y ffôn ydi hwn, ond cliciwch arno i weld y pry' yn gafael yn ei blisgyn tra mae'i adenydd yn chwyddo a sychu...

Llongyfarchiadau mawr i Patrick sy'n cadw'r rhandir nesa ond un i mi, ar ddod yn gydradd gynta' yn yr adran 'Gardd Lysiau' yng nghystadleuaeth flynyddol Blaenau yn ei Blodau. 

Trefnir y gystadleuaeth yma ar y cyd gan bwyllgor Blaenau yn ei Blodau, a chynllun y Dref Werdd (Cymunedau'n Gyntaf).

Rhandir ffrwythlon Padrig

Mae rhandir Patrick yn werth ei weld. Y fo heb os sydd wedi gweithio caletaf, a’i blot yn llawn i’r ymylon o lysiau. Mae’n bleser treulio deg munud yn sgwrsio efo fo yno, ac mae o’n hael iawn efo’i hadau, felly’n enillydd haeddiannol iawn. (Y tri llun gan Y Dref Werdd; llawer mwy ganddynt ar Gweplyfr)

Dafydd a Marian Cae Clyd oedd yn gydradd gynta’ efo Patrick, a’u gardd nhw’n enghraifft wych o sut i arddio ar safle serth, a chael y mwyaf allan o’r lle sydd ar gael.

Ar y gweill

Gan ein bod wedi cael dau nythiad o gywion mwyalchen eleni, dwi wedi bod yn gamblo braidd efo’r cyrins duon; ddim isio eu hel nes eu bod yn dew a du, ond ddim isio i ormod ohonyn nhw gael eu dwyn gan yr adar chwaith! Bydd yn rhaid trefnu rhwyd neu gawell neu rywbeth at y flwyddyn nesa.

Mi fu’r fechan a fi’n hel y ffrwythau felly, a chael tri phwys. Fydd y cyrins coch ddim yn barod i’w hel am wythnos arall...os na chawn ddyddiau heulog. Pa! Breuddwyd gwrach.

Piciad i’r rhandir wedyn i chwynnu a chlymu’r pys eto. Diwrnod oer eto ar y cyfan, er bod yr haul yn ymddangos o dro i dro am ychydig funudau. Mae pods y pys yn dechrau llenwi rwan, ond er bod y ffa melyn yn llawn blodau, ychydig iawn sydd wedi cnapio hyd yma.

 

Cyn dod o’no, mi es am dro i weld yr ardal wyllt, gyferbyn â’r rhandiroedd. 

Union flwyddyn yn ôl i heddiw, roedden ni’n tyllu pwll er mwyn denu bywyd gwyllt i’r safle. 

Roedd y pwll yn berwi efo penabyliaid yn y gwanwyn, a heddiw gwelais dystiolaeth fod gweision neidr yn magu ynddo hefyd.

Gwäell ddu, fenywaidd ydi hon, newydd ‘ddeor’ heddiw fyswn i'n ddeud. Roedd y lliw aur gloyw wrth fonion ei hadennydd yn drawiadol -mae hyn i'w weld yn well yn fan hyn. 

Mi dreuliais ddeg munud dda yn trio cael lluniau golew..ac yn weddol hapus efo'r canlyniadau.

Y gweill ydi'r teulu o weision neidr a elwir yn 'darters' yn Saesneg, ac mae'r gweill duon yn magu mewn pyllau mawnog, bas. Gwelais wäell gyffredin yno'r haf dwytha' hefyd, ond heb sicrwydd eu bod yn magu yno.

Ar ôl te, a gwylio uchafbwyntiau’r dydd o’r Tour de Ffrainc, dyma droi’n ôl at y cyrins duon, a’u troi yn wyth pot o jam.

Dwi’n mynd i ‘ngwely rŵan i freuddwydio am dôst!