Wyt Ionawr yn oer

Annisgwyl a hyfryd oedd yr eira mawr ddaeth dros nos ar y 4ydd o Ionawr yn’de..! 

Na? Digon teg: nid pawb sy’n gwirioni ‘run fath. Dwi’n gwerthfawrogi nad ydi nifer ohonoch yn croesawu’r tywydd oer, ac yn gobeithio y llwyddoch chi i gadw’n glyd a chynnes. Buan daw’r dadmer.

Mae dyddiau gaeafol caled o awyr las, ac eira ar y Moelwyn yn dod ag atgofion am frwydrau mopins hwyliog efo ffrindiau bore oes; wedyn am greu dynion (ac anifeiliaid) eira, a sledio efo ‘mhlant fy hun. Rwan, mae’n gyfle i fynd am dro yn ein cynefin godidog a dychwelyd adra am banad wrth danllwyth o dân.

Be’ ar y ddaear fysan ni’n wneud heb y tywydd i’w drafod dwad?

Un o’r addunedau wnes i flwyddyn yn ôl oedd cymryd mwy o ddiddordeb yn ein tywydd. Chwilio am dystiolaeth i fedru ateb y beirniaid diflas hynny sy’n mwydro am ein glaw yn Stiniog! Felly mi brynais orsaf dywydd i’w gosod yn yr ardd. Gorsaf ‘hobi’ ydi hi cofiwch, nid un o’r rhai drudfawr sy’n rhoi cofnodion manwl iawn, ond mae’n ddigon da i roi syniad ac i ddilyn patrymau yn ein tywydd dros y blynyddoedd i ddod. 

Ac am flwyddyn oedd hi i ddechrau cadw cofnodion! Yn ôl y Met Offis, 2025 oedd y flwyddyn fwyaf heulog, a’r cynhesaf ers iddyn nhw ddechrau cofnodi (hynny ydi, ar draws gwledydd Prydain... Mae gwahaniaethau rhwng y gwledydd unigol). Rhywbeth arall oedd yn nodedig oedd ei bod yn sychach na’r arfer hefyd, efo ambell le yn cael llai na hanner y glawiad arferol yn y cyfnod Mawrth i Awst. 

Roedd Medi, Tachwedd a Rhagfyr ar y llaw arall yn fisoedd efo mwy o law nag arfer -yng Nghymru’n arbennig- a’r rhain ddaeth a’r cyfartaledd yn nes at yr arferol, efo Cymru’n cael 97% o’r glaw arferol dros y flwyddyn, er bod ein cymdogion dros Glawdd Offa yn sychach eto, ac ambell ardal yn dal i rincian dannedd yn bryderus am ddiffyg dŵr yn eu cronfeydd.

Be’ oedd uchafbwyntiau tywydd y Blaenau ta? 

Er fod y 1af o Ionawr 2025 yn wlyb a diflas, daeth barrug ac awyr las ar yr 2il, ac eira ar y 3ydd a’r 4ydd, er ei fod wedi meirioli’n gyflym. Yn ystod Ionawr y llynedd oedd tymheredd isaf 2025 yn Stiniog, sef -4°C.

Mis Mawrth 2025 oedd y sychaf ers 1944 (Met), ac er inni gael fwy o law yn Stiniog na’r cyfartaledd Cymreig, roedd 16 diwrnod yn y mis heb ddiferyn o law yma, a 3 arall efo llai nag 1mm! Hwn oedd y mis sychaf trwy 2025, a bu pla o greithio ar y ffriddoedd o’r 16eg ymlaen, gan barhau yn Ebrill hefyd- y cyfnod gwaethaf posib oherwydd tymor nythu’r adar. Roedd 11 diwrnod cyntaf Ebrill yn sych, a’r tridiau olaf hefyd. Ar ôl hynny parhaodd yn sych am 11 diwrnod cyntaf Mai, er inni gael glaw bob dydd yn yr wythnos olaf. 

Cyrhaeddodd y tymheredd dros 30°C ar Fehefin y 19eg a’r 20fed. Bu cyfnodau braf a chynnes iawn ym mis Gorffennaf, a thymheredd ucha’r flwyddyn yn 32.8°C ar y 12fed (35.8 gradd oedd yr uchaf trwy Brydain, yng Nghaint). Daeth pedwaredd ton wres -heatwave- y flwyddyn ym mis Awst, ac er i’r 4ydd fod y diwrnod gwlypaf o’r flwyddyn bryd hynny, efo 67mm o law (dros ddwy fodfedd a hanner), roedd cyfanswm o 20 diwrnod sych trwy’r mis a dim ond 5 diwrnod efo mwy nag 1mm.

Roedd yn haf cofiadwy iawn, a llawer yn lleol yn ei ganmol fel un oedd yn brafiach hyd yn oed na 1976.

Trodd y rhod i raddau ym Medi gan ddechrau tymor gwlyb iawn yn yr hydref. Dim ond dau ddiwrnod oedd heb unrhyw law ym mis Tachwedd, a chyfanswm glawiad y mis dros 500mm -ia, dros hanner metr (20 modfedd)! Cafwydd barrug/rhew ar foreau’r 19-20-21ain.

Digon ansefydlog oedd Rhagfyr: ambell ddiwrnod braf, llawer o ddyddiau budr; daeth gwyntoedd efo storm Bram ar y 9fed-10fed (85 milltir yr awr yng Nghapel Curig, a rheilffordd Dyffryn Conwy wedi cau oherwydd i goeden ddisgyn ar y cledrau- yn wahanol i’r esgus rhwystredig arferol o ‘lifogydd’). Daeth y flwyddyn i ben efo cyfnod sych iawn: wyth diwrnod sych grimp rhwng yr 20fed a Nos Galan, a 4 arall efo llai nag 1mm. Doedd yna ddim Nadolig gwyn, ond roedd barrug ar y ddaear ar y 26ain ac roedd wedi rhewi’n galed ar fore ola’r flwyddyn.

Efallai bod anthem Anweledig ‘Dawns y Glaw’ yn gor-ddweud wrth fynnu ei bod yn ‘braf o hyd ym Mlaenau Ffestiniog’, ond mae’r dystiolaeth yn eglur iawn nad ydi hi’n bwrw glaw yma trwy’r amser ychwaith!

Sut flwyddyn gawn ni yn 2026 ta? Amser a ddengys, ond dwi’n edrych ymlaen yn arw i ddilyn y tymhorau eto eleni.

- - - - - - 

Darn ar gyfer Llafar Bro, papur bro cylch Stiniog, Ionawr 2026

Darn Tywydd Titw Tomos

 

Tywydd Titw Tomos

Er bod coed helyg ifanc yn boen blynyddol i’w chwynnu yn yr ardd ‘cw, dwi’n canfod fy hun eto yn synfyfyrio mewn lluwch di-ddiwedd o hadau pluog; yr awyr las yn llawn blewiach gwyn. Pob gwe pry’ cop yn llen o gotwm, a miliynau o’r cneifion mân wedi glynu at ddail a bonion, dodrefn a chelfi yr ardd. 

Bydd raid codi cannoedd o egin-goed helyg -o bob gwely, pot, twll, a chornel- rhwng rwan a lluwch hadau’r gwanwyn nesa, ond mae’n anodd iawn peidio edmygu’r esblygiad sydd wedi rhoi modd mor effeithiol i’r helygen wasgaru ei had yn bell ar yr awel ysgafnaf.

Wyau; gorsaf dywydd; hadau helyg ar wyneb pwll; bwydo'r cywion

O’r llwyn gerllaw, mae llwyd y gwrych yn canu ei hochr hi, a rhywle yn y coed helyg heibio pendraw’r ardd, telor benddu’n seinio’n hyfryd iawn hefyd, y ddau yr un mor gerddorol ond bod penillion y benddu yn hirach ac mae’n taflu’r llais yn well. Un arall sy’n canu ar eu traws nhw heb falio dim am diwn na thempo, ydi’r siff-saff; mae cân hwnnw’n hawdd iawn i’w ‘nabod wrth iddo ailadrodd ei enw ei hun, ond mae’r ddau arall yn her bob blwyddyn i adnabod p’un ydi p’run.

Daw titw tomos las ar frys o rywle, yn dwrdio ‘mod i’n hawlio lle yn ei ofod o! Wedi dychwelyd mae o efo cropiad o lindys ar gyfer ciwed o gywion yn y blwch nythu ar wal y cwt. Mi gofiwch efallai i mi son dair wythnos yn ôl fod 12 ŵy yn y nyth, ac mi fues i’n gwylio’r camera’n selog ers hynny.

Roedd y cyw cyntaf wedi deor tua 3 y pnawn ar ddiwrnod olaf Ebrill, a’r ail oddeutu 20 munud ar ôl hynny. Dyna ddiwrnod cofiadwy am resymau eraill hefyd: cododd y tymheredd i dros 20°C am 8:20 y bore! Diwrnod poetha’r flwyddyn hyd yma, yn 26.7°C rhwng deori’r ddau gyw. Bu’n aruthrol o braf trwy’r dydd, a wnaeth y tymheredd ddim disgyn o dan 20 gradd tan tua wyth y nos, a bryd hynny roeddwn yn sefyll yn rhyfeddu yng ngwaelod yr ardd eto, y tro hwn at ffrwydriad anferthol o bryfaid.

Meddyliais i ddechrau mae gwybed bach oedd y cwmwl tywyll oedd yn troelli dros Afon Bowydd, nes gweld mae pryfed gwyrddion oedden nhw- y diawled bach ar eu ffordd i sugno’r bywyd allan o ddail ein coed ffrwythau! Eto, rhaid edmygu cylch bywyd y creaduriaid bach yma; swmp anferthol yr haid, a maint dirifedi eu llu.

Diwrnod nodedig, mewn tymor hynod iawn. Gorsaf dywydd ‘hobi’ sydd gen’ i yma, yn hytrach nag un broffesiynol gant-y-cant fanwl-gywir, ond mae wedi rhoi pleser heb ei ail i mi wrth ddilyn hynt y tywydd eleni.

Ddydd Llun, roedd y swyddfa dywydd wedi gosod rhybudd melyn dros Gymru, a’n harwain i ddisgwyl glaw trwm. Hynny ar ôl 14 diwrnod heb ddiferyn o law... ia, ym Mlaenau Ffestiniog hefyd! Ym misoedd Mawrth, Ebrill, a Mai hyd yma, bu cyfanswm o 42 diwrnod heb unrhyw law o gwbl, a nifer o ddyddiau eraill efo llai nag 1mm o law. Gwanwyn diarth iawn. A diolch amdano!

Ben bore Llun roedd llond gwniadur wedi disgyn ond prin wedi gwlychu’r llechi. Roedd y gwres wedi codi’n raddol wedyn trwy’r dydd, nes daeth newid sydyn am 4:45, pryd aeth y tymheredd o 25 gradd i lawr i 16 mewn chwarter awr. Daeth hynny law-yn-llaw efo cynnydd yn y gwasgedd ac ychydig o wynt. Ambell daran, ac yna glaw. Ychydig iawn fel mae’n troi allan. Bwrw am llai na 10 munud wnaeth hi yn y diwedd, a’r cwbl gafwyd oedd 2.31mm. 

Roedd yn wych profi’r petricor: arogl pridd ar ôl glaw hafaidd, ond ddaeth y glaw mawr ddim. Be fydden ni’n wneud heb gael swnian am y tywydd dwad? Mae’r titws yn gwneud y gorau o’r amodau beth bynnag.

Erbyn hyn mae 9 o gywion yn y nyth [ôl-nodyn: roedd 10 cyw yn y diwedd], wedi dechrau magu plu glas a melyn ac yn dringo dros eu gilydd i gael sylw’r oedolion sy’n dychwelyd bob 4 munud ar hyn o bryd, i roi bwyd yn eu pigau llydan melyn a choch. Efallai y gwnân nhw dolc yn y boblogaeth pryfed gwyrdd!

helyg- willow
troed y golomen- aquilegia
llwyd y gwrych- dunnock
telor benddu- blackcap
titw tomos las- bluetit
pryf gwyrdd- greenfly
gwybedyn bach- midge

- - - - - - - - - - 

Ymddangosodd yn wreiddiol yng ngholofn Cynefin Yr Herald Cymraeg (Daily Post), 15 Mai 2025 (Dan y bennawd 'Gwanwyn yn dod')

Lluniau mwy diweddar:

Wedi magu plu yn gyflym iawn yn y tridiau ers i mi sgwennu'r darn uchod

 

Nos da, Mam!

Hau'r Gwynt

Wyddoch chi y medrwch chi awgrymu enw ar gyfer stormydd?

Na finna’ chwaith; tan rwan. Eisau gwybod oeddwn pam bod nifer o enwau Gwyddelig ar y stormydd, ac enwau Cymraeg yn brin, felly mi drois at wefan y MetOffice. Yno mae’n egluro eu bod nhw -ar y cyd efo swyddfeydd tywydd Iwerddon a’r Iseldiroedd, yn rhoi rhestr at ei gilydd bob mis Medi.

Éowyn fydd enw’r ddrycin nesaf, a Floris, Gerben, a Hugo ddaw wedyn. Peidiwch a dal eich gwynt am enw Cymraeg yn y gyfres yma; ‘does yna ddim un. Wrth ateb y cwestiwn ‘Sut mae dewis enw?’ dywed y Met bod yr enwau yn ‘adlewyrchu amrywiaeth y deyrnas gyfunol, Iwerddon a’r Iseldiroedd’. A dyna ni: debyg mae rhywun yn Llundain sy’n penderfynu pa enwau sy’n adlewyrchu gwledydd Prydain! Ond, medden nhw, maen nhw’n croesawu awgrymiadau am enwau i stormydd y dyfodol, a ffurflen bwrpasol ar eu gwefan -chwiliwch am eu tudalen ‘UK Storm Centre’. Dwi’n pendroni ai doniol ynta’ poenus a rhwystredig fysa gweld gohebwyr tywydd yn ceisio dweud Storm Rhydderch neu Lleuwen, ond ewch ati i gynnig enwau ar gyfer y flwyddyn nesa beth bynnag!

 

Bron union flwyddyn yn ôl, daeth storm Elin a gwyntoedd o 81 milltir yr awr i Gapel Curig a thros 4” o law yn Eryri. Hi oedd yr unig storm efo enw Cymraeg yng nghyfres 2023-24. Mi oedd Owain ar restr 2022/23 ond dim ond dwy ddrycin gafwyd y tymor hwnnw, a dim ond stormydd A a B welodd olau dydd!

Enwyd saith storom y flwyddyn cyn hynny, ond pwy fedr anghofio’r cyntaf ohonyn nhw, sef Arwen, ddiwedd Tachwedd 2021?  Gwn am ambell lecyn lle mae’r coed a chwalwyd dros nos gan Arwen yn dal blith draphlith ar draws llwybrau cyhoeddus, cymaint oedd y llanast annisgwyl oherwydd fod y gwynt yn hyrddio o’r gogledd.

Yn anffodus wnaeth y stormydd ddim cyrraedd y llythyren H yn nhymor ‘20-21. Mi fyddai Storm Heulwen wedi swnio’n rhyfedd iawn i glustiau Cymraeg dwi’n siwr.

Wrth yrru hwn i’r wasg, mae rhai o drigolion a busnesau’r gogledd, a “degau o filoedd... yn Sir Gâr a Cheredigion” -yn ôl gwefan Newyddion S4C- yn dal i aros i gael eu trydan yn ôl yn dilyn gwyntoedd Darragh ar Ragfyr y 6ed. Gobeithio y bydd adfer buan i bawb.

Rhaid cyfaddef imi gysgu trwy’r cyfnod rhybudd coch, heb glywed dim. Welsom ni ddim llawer o ddifrod yn ein rhan ni o Stiniog trwy’r rhybudd oren ychwaith a dweud y gwir, ond mi barhaodd yr hyrddio yn hir trwy ddydd Sadwrn a’r Sul hefyd. Do, mi amharwyd ar drefniadau wrth gwrs. Canslwyd diwrnod allan hir-ddisgwyliedig efo cyfeillion, a bu’n rhaid danfon y ferch i Gaer ddydd Llun oherwydd diffyg trenau yn y gogledd, ond dwi’n cyfrif bendithion nad effeithwyd fi a’r teulu’n fwy na hynny.

Y tirlithriad uwchben Llyn Y Ffridd

Credaf i ni gael mwy o law yn Stiniog ychydig ddyddiau cyn Darragh, nag a fu yn ystod y rhybuddion tywydd garw. Roedd yn dymchwel glaw dros nos ar y 4ydd/5ed. Wedi stido bwrw cymaint nes bod y cadwyn mynyddoedd sy’n bedol am dref y Blaenau yn llawn ffrydiau a nentydd newydd, ac mi fu tirlithriad bychan ar lethrau Ffridd y Bwlch. Mi fum yn crwydro’r ffridd bnawn Sul er mwyn cael gwell golwg, ac mae’n ymddangos fod yr holl ddŵr wedi gwneud y dywarchen mor drwm fel bod y pridd tenau wedi llithro oddi ar y graig lefn oddi tano a chludo tunelli o fwd a cherrig i lawr efo fo. 

Mae prosesau daeareg yn dal i siapio’n tirlun ni ers miloedd o flynyddoedd, ond mae’n ymddangos fod tirlithriadau yn digwydd yn amlach ar hyn o bryd. 

Wrth achosi newid hinsawdd, rydym ni wedi hau’r gwynt ac rwan yn medi’r corwynt, yn llythrennol.

Mi ges i lyfr yn anrheg yn ddiweddar: ‘100 Words For Rain’ a difyr iawn ydi o hefyd, efo rhestr fer o eiriau Cymraeg fel brasfwrw, curlaw, sgrympiau ac ati. Ond prin gyffwrdd â’r eirfa ydi hynny. Mae Geiriadur Prifysgol Cymru yn cynnwys ‘Glaw Stiniog’ yn eu rhestr; cymysgedd o falchder a siom i mi fel un o’r trigolion sydd, yn ôl cerdd Gwyn Thomas ‘wedi eu tynghedu i fod yn wlyb’!
Cadwch yn sych a chynnes tan y tro nesa’ gyfeillion.
- - - - - - - 

Ymddangosodd yn wreiddiol yng ngholofn Cynefin Yr Herald Cymraeg (Daily Post), 12 Rhagfyr 2024 (Dan y bennawd 'Enwi'r Stormydd')

 

Ambell erthygl am y glaw yn Stiniog, yn Llafar Bro, papur misol Stiniog a'r cylch.

Rhestr Nadolig

Annwyl Sion Corn, tybed fyddech chi’n ystyried danfon ambell un o’r rhain i mi eleni?

Haul ydi fy nghais gynta’. Yn ôl gwefan Omniglot, mae dros 40 ffordd o ddisgrifio glaw yn Gymraeg, a ‘Glaw Stiniog’ yn un ohonyn nhw. Glaw trwm ydi’r ystyr yn ôl y wefan, a phwy ydw’i i daeru efo’r ‘online encyclopedia of writing systems and languages’?  Fel un o drigolion y Blaenau mae’n anodd dadlau efo hynny a’r wythnos hon wedi bod yn sobor o wlyb!

Byddai diwrnod neu ddau o haul gaeafol yn dderbyniol iawn, er mwyn cael mynd i grwydro’r ffriddoedd, a llosgi ychydig o galorïau cyn dechrau’r gor-fwyta nadoligaidd. 

 

 

Tydi partridge in a pear tree ddim yn apelio ata’ i!  

Heblaw efallai ym Môn, mae’n anhebygol y gwelwch betrisen wyllt yn y gogledd; mae’n aderyn sy’n llawer mwy cyffredin fel un a ollyngir gan dirfeddianwyr, efo petris coesgoch a ffesantod, ar gyfer eu saethu. 

A’r goeden gellyg? Tydi’r un sydd yn yr ardd acw’n ddim byd ond sgerbwd noeth, di-ffrwyth a di-ddail yn y gaeaf, felly diolch, ond dim diolch!

 

O ran ail ddiwrnod y Nadolig, mi fyddwn wrth fy modd yn cael gweld dau durtur, y two turtle doves sydd yn y gân. Ond hyd yn oed pan oedd y rheini’n fwy cyffredin, yma i fagu yn yr haf oedden nhw, ac wedi hen adael am lefydd cynhesach cyn y nadolig, felly yn yr achos yma, dwi’n hapus i gymryd IOU tan yr haf! Yn ôl Cymdeithas Adaryddol Cymru, aderyn prin fu’r durtur yng Nghymru erioed, heb unrhyw gofnodion o nythu ers 2011 (2009 yn y gogledd, yn sir Ddinbych). Bu gostyngiad o 99% -do mi welsoch hwnna’n gywir, naw-deg-naw y cant, yn eu niferoedd ar ynysoedd Prydain ers 1960 ac mae’r IUCN -yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur- yn rhestru’r durtur fel aderyn dan fygythiad trwy’r byd. Mi fyddai gweld adferiad yn eu niferoedd yn anrheg werth chweil.

Does gen’ i ddim lle i gadw’r three French hens sydd yn y gân, ond mi fyddai mwy o ieir bach yr haf, glöynod byw, yn werth eu gweld yma yn y gwanwyn a’r haf. Mae rhai yn awgrymu fod yr ieir Ffrengig yn y gân yn cynrychioli ffydd, gobaith, cariad, felly ia, mi gymrai hynny hefyd. Byddai’n braf cael ffydd a gobaith fod arweinwyr y byd yn ddidwyll yn eu hymrwymiad i gytundeb diweddaraf COP28...

O ran y four calling birds, mae teulu o ditws cynffon hir yn dod heibio’r ardd acw yn achlysurol, ac mae eu parablu prysur wrth chwilio am bryfaid o gangen i gangen yn llenwi’r aer ac yn llonni calon. Hir oes i’r pompoms bach hyfryd pinc a llwyd. 

Os ga’i fod yn ddigywilydd am eiliad Santa, tydw i heb gael cyfle i fynd i Lysfaen hyd yma i edrych am aderyn harddaf y gaeaf, cynffon sidan (waxwing). Mae mwy na’r arfer ohonyn nhw wedi mudo yma o Sgandinafia a Rwsia eleni: tybed fedri di yrru rhai ohonyn nhw i lawr ffordd hyn am ddiwrnod neu ddau i mi gael cipolwg ar eu plu trawiadol? Yn y cyfamser, dwi’n gaddo plannu mwy o goed criafol ac aeron eraill ar gyfer y gaeafau i ddod gan obeithio am fewnlifiadau mawr eto, fel yr un dros aeaf 1989/90 welodd yr adar ymhob un o hen siroedd Cymru heblaw tair, gan gynnwys ia, Meirionnydd!

Dwi’n weddol hawdd fy mhlesio, felly byddai’r uchod yn ddigon i gadw’r ba hymbyg rhag dod i’r wyneb. Efallai y cawn drafod y flwyddyn nesa sut mae cael chwe gwydd i ddodwy ganol gaeaf, ac mi awn ryw dro arall i weld saith alarch yn nofio. A dweud y gwir, efallai yr a’i yfory -os bydd gosteg yn y glaw- i weld yr haid o elyrch y gogledd (whooper swans) sy’n pori caeau Pont Croesor bob gaeaf.

Ond am y 5 modrwy, y morwynion sy’n godro, a’r dawnswyr a’r neidwyr, a’r drymwyr aballu: mi gewch chi rannu’r rheini efo plant da eraill Cymru.

Diolch Sion Corn. Diwrnod byrra’r flwyddyn hapus i chi a phawb arall gyda llaw. Mae’r 21ain o Ragfyr yn drobwynt pwysig yn y gaeaf; ac mi gawn edrych ymlaen at ychydig funudau yn fwy o olau dydd bob wythnos nes y bydd hi’n wanwyn eto!
- - - - - - - - - - - - - 

Ymddangosodd yn wreiddiol* yng ngholofn Byd Natur Yr Herald Cymraeg (Daily Post), 21ain Rhagfyr 2023.

*Dan y bennawd "Rhestr i Sion Corn".

LLUN- 12 Diwrnod gan Xavier Romero-Frias, oddi ar Comin Wici dan drwydded by-sa 3.0

Eirin Peryglus

Mi gaiff yr eirin fynd y chwythu!

A dyna'n llythrennol y maen nhw wedi'i wneud: wedi chwyddo a chwalu yn y glaw wythnos dwytha.

Erbyn hyn maen nhw'n berwi efo gwenyn meirch blin, ac yn ddi-werth!

Felly dyna ni, ar ôl optimistiaeth ffôl yr haf, does yna ddim eirin eto eleni. Mae'r goeden yma wedi bod yn y last chance saloon ers blynyddoedd... dwi wedi ei bygwth efo'r lli' gadwyn sawl tro, ond beryg mae rhoi 'un cyfle arall' iddi hi y gwnawn eto.

Dyma ddolen at gân o'r gorffennol, gan Eirin Peryglus, oedd yn ddim byd ond pennawd cyfleus yn yr achos yma. Mwynhewch!

Glaw

Dwi isio rhegi. Isio crïo. Gwaeddi.

Mae'r glaw di-baid; dyddiol; cyson, yn ddigalon. A dim golwg am ddiwedd arno.

'Run ffordd dwi'n mynd allan yn hwn...

Ychydig funudau cyn hanner nos ar noson ola' Gorffennaf, roedd dyn tywydd y BBC yn canmol bod Ynys Wyth wedi cael eu mis Gorffennaf sychaf ar gofnod, efo dim ond 1.4mm o law. Ia, un pwynt pedwar! Ddiwrnod yn ddiweddarach, roedd y crinc yn dweud "some welcome rain has watered the gardens of southern England..."    !#*&$*#!

Ar fore diwrnod cynta Awst, mi es i hanner ffordd i fyny ochr ddeheuol Cadair Idris (yn rhinwedd fy swydd fel rheolwr y warchodfa natur yno), er mwyn mesur glawiad mis Gorffennaf.

393mm. Ia, pymtheg modfedd a hanner!

Neis de! Ac mi ges i socsan wrth gerdded i fyny yn y glaw hefyd.


...ond wedyn dwi'n cofio be oedd ffrind coleg yn ddeud ers talwm...
"Mae 'na bobl yn llwgu ym Mwlch Tocyn".

Ac mae 'na bobl yn y byd sy'n byw mewn ofn, mewn rhyfel, heb gartref, heb ddŵr glan, heb hawliau sylfaenol... gwell peidio cwyno gormod am y tywydd s'bo.

Tynged y ceirios wrth aeddfedu yn y glaw...

Tywallt ac arllwys

Wedi cymryd gair y dyn tywydd bore 'ma, a mentro allan am dro cyn cinio efo dwy o'r genod, gan ddisgwyl iddi aros yn sych tan ddau o'r gloch.


Difaru wedyn!

Crwydro uwchben tref 'Stiniog heibio'r Fuches Wen a Hafod Ruffydd, ac wrth ddringo'r domen i chwarel Maenofferen, cyrraedd gwaelod y cwmwl, fel cerdded trwy ddrws i stafell wahanol...

Ymhen dim, a ninnau ar ein ffordd 'nôl i lawr, roedden ni'n wlyb at ein crwyn, yn rhedeg a chwerthin bob-yn-ail.

Bwrw hen wragedd a ffyn dros graig Garreg-ddu, a ninnau 'nôl yn y dref yn 'mochal mewn drws siop yn gwylio mellt a rhyfeddu at y dŵr ddaeth o nunlle i lenwi'r gwterydd i gyd.

Diwrnod arall ym Mlaenau Ffestiniog! Diwrnod cofiadwy cyn gorfod mynd 'nôl i gwaith.

Gwell hwyr na hwyrach

Ddiwrnod yn hwyrach na'r ddwy flynedd ddwytha' -ac roedd hynny'n hwyr- dwi wedi dechrau hau o'r diwedd!

 A hithau'n ddiwrnod gwlyb, diflas ddoe, mi es i allan i'r ty gwydr, o gywilydd, a'i glirio a golchi'r ffenestri. Mi fuodd y Fechan allan efo fi yn golchi potiau a labeli aballu hefyd chwarae teg iddi. Gawson ni gwmpeini cacynen gynnar.

Mi fuon ni'n hau pys a ffa a chorn a phwmpenni. Dwi wedi cychwyn dwy dysan mewn sach a dau ddwsin o sets nionod coch mewn potiau yn y ty gwydr. Hefyd hau courgettes, nasturtiums, chilis, pupurod, tri math o domatos, aeron goji a mefus gwyn.

Mae rhai ohonynt ar ffenest y gegin (peth amhoblogaidd iawn bob gwanwyn), efo tatws sy'n dal i fagu llygaid (chitio),  a'r lleill ar fyrddau a silffoedd y ty gwydr, ond dwi ddim hanner ffordd trwy'r hau eto..

Dwi wedi prynu compost di-fawn, fel pob blwyddyn, ond hen stwff bras iawn ydi o eto, yn llawn darnau pren. Felly ar gyfer hadau, dwi'n gogri'r naddion allan ohono fo a chymysgu'r deunydd mân

efo compost pridd John Innes rhif 1 neu JI Seed. Mae'r naddion yn mynd ar ben y sach datws, ac mi welwch o'r llun pa mor fras ydyn nhw.

Sharpes express ydi'r tatws- rhai cynnar; bydd y gweddill ohonynt yn mynd allan i'r ardd erbyn dydd Gwener Groglith. Mae gen i hanner dwsin o datws had coch Diwc-of-iorc; cynnar ydi'r rhain hefyd, dwi ddim am drafferthu efo tatws diweddar eleni.



Mae'r cyffro a'r edrych ymlaen wedi dechrau eto!
 Diolch byth am wanwyn.

 



Pryfetach...
Nid y gacynen oedd yr unig bryf yn y ty gwydr. Dwi heb weld gweirloyn y cloddiau* (wall brown) yma o'r blaen, ac roedd yr un oedd yn y ty gwydr wedi marw'n anffodus: yn amlwg wedi mynd i mewn rywbryd y llynedd. Roedd gloyn gwyn wythiennog (green veined white) wedi marw yno hefyd.

Doedd y gacynen ddim wedi marw ond doedd ganddi fawr o egni chwaith, wedi bod yn y ty gwydr trwy'r nos dwi'n amau. Aeth y Fechan i nol diferyn o fêl o'r ty ac ar ol llyfu ychydig mi hedfanodd y gacynen tua'r gorwel.

Dim ond dau ddwsin o fathau o gacwn sydd ym Mhrydain i gyd, felly bysa rhywun yn meddwl ei bod yn hawdd nabod p'run 'di p'run, ond gan fod y frenhines a'r gweithwyr a'r cacwn gwrywaidd yn aml iawn yn edrych yn wahanol i'w gilydd ond yn debyg i rywogaethau eraill, mae'n reit anodd bod yn sicr. Dwi'n meddwl taw'r gacynen gynnar, Bombus pratorum oedd hon, ond dwi ddim gant-y-cant yn siwr. Mae'r llun yma'n dangos yn well mai un rhesen felen sydd ar y thorax (ar yr ysgwydd), a'r abdomen yn ddu, melyn, du, coch.

Efo'r paill ar y coesau ol, mae hi'n amlwg yn fenywaidd, felly dim ond B. terrestris ydi'r posiblirwydd arall ond mae honno'n fwy, a'r melyn yn fwy llachar.

Mae'r enw Cymraeg am bumblebee yn achosi trafferth weithiau. Cacynen, cachgi bwm, gwenynen, hwrli bwm. Mae'r Bumblebee Conservation Trust wedi cynhyrchu taflen yn Gymraeg**, ac yn anffodus maen nhw'n eu galw yn 'wenyn mawr'!!

* tudalen gweirloyn y cloddiau ar wicipedia
   gwefan Gymraeg ymddiriedolaeth Butterfly Conservation

** bumblebee conservation.

Edrych ymlaen

Hwn ydi pencampwr blodeuo'r ardd gefn. Blodau'r fagwyr, Erysimum, neu perennial wallflower.
Wedi dod yn wreiddiol o ardd 'y nhad, fel llawer o'r pethau eraill sydd acw.
'Gwreiddyn bach gan hwn-a-hon', rhai yn rhoddion, ac un neu ddau wedi eu 'benthyg'.
Benthyg yn yr ystyr perennial!

Mae hwn yn blodeuo bob mis o'r flwyddyn. Mae'n boblogaidd iawn efo'r pryfaid yn yr haf, ac yn boblogaidd iawn gen i ganol gaea' i godi gwen ar ddiwrnod oer a gwlyb fel heddiw.
Yr unig ddrwg ydi ei fod wedi mynd braidd yn heglog, a'i goes hir yn foel a bler.

Roedd un o'r cylchgronnau garddio'n rhoi paced o hadau blodau'r fagwyr am ddim ryw ben llynedd, felly mae gen i blanhigion bach newydd yn barod i'w plannu yn lle'r un heglog, ac ambell un i'w rannu hefyd.


A son am gylchgronnau, mi glywis ar ddechrau'r mis bod un o'r cylchgronnau yn rhoi dwsin o bacedi hadau am ddim mewn cydweithrediad efo cwmni Tesco.

Dwi'n trio osgoi ychwanegu at gyfoeth y cwmni hwnnw, ond yn yr achos yma mi es i ar fy mhen i brynu rhifyn Chwefror o Kitchen Garden am £4, a chael hadau tomatos, puprau, ciwcymbars, dail salad, sibols, perlysiau, ac ati yn y fargen. Gwell na chic-yn-din tydi.

Dwi heb brynu KG o'r blaen, ond roedd o'n eitha' da, efo erthyglau difyr.

Joban bwysig ar gyfer y penwythnos ydi edrych be arall dwi angen fel hadau ar gyfer y flwyddyn, wedyn edrych trwy'r catalogs a phrynu.

Ac edrych ymlaen. Eto.

Mae Ionawr wedi bod yn ddifrifol o wlyb, ond mae'r dydd wedi 'mestyn yn rhyfeddol ac mae'r ceiliog mwyalchen ffyddlon wedi dechrau codi canu. Mae amser gwell i ddyfod ha-haleliwia.

Trio cael trefn ar niwl y Migneint

Argian, roedd hi'n braf heddiw. Braf a chynnes.
Y math gorau o ddydd Sul.

Dwi wedi bod yn trio rhoi'r ardd a'r rhandir i'w gw'lau am y gaeaf, heddiw a'r Sul dwytha rhwng cawodydd.

Mae'r ffa olaf wedi eu hel a'u bwyta/rhewi, a dyma'r bwmpen y soniais amdani wsos dwytha. Ddim yn un i'w chadw ar gyfer y sioe sir, ond 'da ni'n edrych ymlaen i'w rhoi hi mewn cyri efo cig oen Cwm Cynfal.

Fel gwelwch o'r llun isod dwi wedi rhoi gorchudd/mulch o ryw fath ar bob un o welyau'r rhandir. Brethyn du gwrth-chwyn ar un o'r gw'lau mawr ac ar y gwely gwsberins; haen o ddeilbridd ar y gwely mafon; a thrwch o hopys ar y ddau arall, ym mlaen y llun.

Mae nifer o'r deiliaid rhandir wedi bod yn cael hopys gan fragdy'r Mws Piws ym Mhorthmadog, a dw innau'n cael sacheidiau gan fragdy Cwrw Cader yn Nolgellau, bob tro maen nhw'n bragu.

Dew, mae o'n drewi! A'r gwenyn meirch wrth eu boddau efo fo, hyd'noed yn ail wythnos mis Tachwedd.

Welis i 'rioed nunlla fatha'r rhandir am chwyn: glaswellt yn arbennig. Mae cymaint o'r plots heb eu trin, does ryfedd bod miliynau o hadau o gwmpas y lle bob dydd o'r flwyddyn. Ond dwi ddim yn helpu fy hun mae'n siwr, trwy beidio rheoli'r gwair sy'n tyfu yn y llwybrau rhwng bob gwely... bydd yn rhaid i mi dynnu'r bysedd o'r blew.



Bydd y brethyn chwyn 'ma rywfaint o help dros y gaeaf gobeithio.


Son am lwybrau, dyma sut maen nhw'n edrych ar hyn o bryd. Dwi wedi bod rhwng dau feddwl i dorri 'nghalon yn y bali lle.....


Mae'r gymdeithas randiroedd wedi cynnal dau ddiwrnod gwaith yno'n ddiweddar mewn ymgais i wella'r draeniad efo ffosydd a phibelli. Mi es i i'r cynta', ond methais fynd i'r ail.

Dwi'n ofni bod yr ymdrech fel cau giat mewn wal fylchog, neu drio cael trefn ar niwl y Migneint.

Pwy ddiawl feddyliodd roi rhandiroedd ar gors?!

Wedi deud hynna'i gyd, pan mae rhywun yn cael teirawr yn yr haul, efo robin goch a llwyd y gwrych yn gwmni, mae'n anodd cwyno tydi!

Tafod yr ych -borage- a Charreg Flaenllym dan awyr las.

Awr fawr galan

Glaw a chymylau neu beidio, mae'n amlwg fod y dydd wedi ymestyn ychydig o funudau ers y diwrnod byrraf. 'Ta fi ydio?  Beth bynnag, mae ambell i beth arall yn codi'r galon yn yr ardd.

Rhiwbob. Dyma'r tro cynta yn y 12 mlynedd ers inni fod yma, i riwbob ymddangos cyn dechrau'r flwyddyn newydd. Bwcad drosto a gallwn edrych ymlaen i fwynhau hwn yn gynt na'r arfer.

Mae'r glaw yn distaw ddisgyn..

Wedi byw yn Stiniog am y rhan fwya o'm oes, bysa' chi'n meddwl fy mod wedi trio tynnu llun o'r glaw enwog cyn hyn. Ddoe oedd y tro cynta imi drio, am ei bod hi wedi TYWALLT y glaw trwy'r dydd.

Mae'n anodd iawn tynnu llun glaw! Y gorau fedrwn i wneud oedd tynnu llun y diferion ar ffenest y gegin aballu. Mi ges i socsan yn y broses; dwn 'im os oedd o werth yr ymdrech. Ond roedd yn well nag eistedd yn y ty efo Sbwnj-Bob-Pants-Sgwar ar y bocs...

Er gwaetha'r tynnu coes am law Stiniog, rydym yn lwcus iawn yma, ar asgwrn y graig, gan bod ein dwr ni'n rhuthro lawr y dyffryn i Faentwrog. Mae 'nghalon i'n gwaedu dros ein cyd-Gymry sydd wedi gorfod gadael eu cartrefi dros y Dolig oherwydd llifogydd.

Chwyn!

Mae Manon Steffan Ros yn canu ('Pan o'n i'n fach') fod:
"..dant y llew yn chwyn medden nhw, ond welis i'm byd mor dlws".
Gwir y gair. Dim ond planhigyn yn y lle anghywir ydi chwyn wedi'r cwbl, ac mae rhai ohonynt gystal bob tamaid a blodau gardd am edrych yn ddel a denu pryfaid ac adar aballu.

Baneri a beics

Dydd Glyndwr hapus i chi! Neu yr orig sy'n weddill ohono beth bynnag.

Mae wedi bod yn ddiwrnod difrifol yma, ac heb wella trwy'r dydd. felly does gen i ddim byd i'w adrodd o'r ardd na'r rhandir!
Typical! Mi fues ar antur am ddeuddydd, ac felly'n gobeithio cael diwrnod sych heddiw er mwyn dal i fyny, ond doedd yna'r un ffordd oeddwn am fynd allan i chwynnu yn y dilyw.
Un o'r pethau dwi isio'u gwneud cyn marw ydi (trio) beicio i fyny un o ddringfeydd enwog y Tour de Ffrainc, ond fel sawl peth arall mae'r freuddwyd gwrach yna ar y silff rhag ofn y bydd angen miloedd o bunnau arna'i i yrru'r genod 'ma i'r coleg..
Mi welis i gymal ola'r Tour fel mae'n digwydd bod ar y Champs Elysees ym Mharis ym 1992. Asiffeta: ugain mlynedd yn ol... mama mia! Dwi'n deud "gweld", ond mi fuon ni'n sefyll mewn torf enfawr, dair rhes i mewn o ymyl y ffordd, am dair awr, dim ond i weld haid o feicwyr yn gwibio heibio mewn tair eiliad!

Ta waeth, o'n i'n teithio i Ddinas Powys dydd Gwener, ac roedd o'n gyfle da i wylio'r Tour of Prydain ar y Bannau. Wrth gyrraedd am hanner dydd -dwy awr cyn oedd y ras i fod i gyrraedd- roedden ni'n gobeithio medru parcio gyferbyn a'r Storey Arms i weld y llinell 'King of the Mountains', ond roedd fanno'n llawn o bobl ers naw y bore yn ol y son, felly roedd yn rhaid bodloni ar safle tua hanner ffordd i fyny'r allt i aros am y Cymro Luke Rowe, a thim Gwlad y Basg, efo panad a phicnic.

Doedd gan ddringwyr Euskaltel Euskadi fawr o ddiddordeb cystadlu'r diwrnod hwnnw am ryw reswm, ond roedd o'n brofiad gwych 'run fath, yn fy atgoffa o wylio'r 'Milk Race' ar y Migneint efo Dad pan oedden ni'n blant.








Brenin y mynydd Kristian House yn arwain ar y Bannau. Yn y diwedd, ail yng nghystadleuaeth y dringwyr oedd Pablo Urtasun o Euskadi.






Beth bynnag, does gan hyn i gyd ddim byd i'w wneud efo tyfu bwyd, felly mi roi'r gorau i fwydro am rwan, a'ch gadael efo llun o rywbeth soniais amdano ddiwedd Gorffennaf. Dim ond unwaith bob dwy neu dair blynedd fyddai'n mentro i Ikea, felly dwi'n edrych ymlaen i fwynhau'r rhain eto.
Mi sonia'i am ail ddiwrnod yr antur y tro nesa fydd y plant yn gadael i mi fynd ar y cyfrifiadur!

diod a jam llus coch

Glaw; mi ddaw fel y mynn

Gŵyl banc gwlyb arall; dim byd yn newydd yn hynny! Roedd Dydd Sul yn eitha’ braf o leia, ac mi ges i gyfle i glirio’r gwely tatws yn yr ardd gefn, a hau rhesi o ddail salad yno. Dwi wedi tynnu rhwyd dros y cwbl wedyn i warchod rhag y cathod sy’n felltith yma. Cnwd tatws difrifol o sâl ges i eleni, efo pob un o'r gwlydd wedi dioddef blight. Dim ond dwy dysan gwerth eu cadw ges i o ambell wlyddyn, a’r lleill yn rhy fân.

 

 

Mi fuo ‘na storm fellt wych yma nos Wener, a’r drws cefn yn clecian ac ysgwyd efo bob taran, a’r glaw yn hyrddio’r ffenestri. Bore trannoeth roedd y rhandir fel pwll. Mae prif lwybrau’r rhandiroedd yn gwaethygu. (Tydi teiar fflat ar y ferfa ddim yn helpu chwaith!) Mae tri o’r pedwar rhandir sy’n ddibynnol ar lwybr salaf y safle yn parhau heb eu trin, (fi sydd ar y llall), a dwi’n eitha’ sicr fod cyflwr y llwybr wedi cyfrannu at ddiffyg gweithgaredd arnynt.

Bnawn Sadwrn, mi fuon ni yng Nghaergybi, yn mwynhau barbaciw yn yr haul. Ia, haul! Roedd hi wedi bod yn pigo bwrw yn Stiniog cyn i ni gychwyn, ac roedd hi fel nos yn Nyffryn Ogwen dan gymylau duon bygythiol iawn. Erbyn croesi cob Ynys Gybi, roedd yr awyr yn las.  ¡#*¤! Mae’n ddigon i yrru rhywun i regi... Ta waeth, mi gawson ni bnawn hyfryd yng nghwmni’r teulu estynedig, er ‘mod i’n genfigennus iawn o’u agapanthus anferth nhw, a’n rhai ni nunlle agos i flodeuo ar hyn o bryd!

Tair blynedd yn ôl, mi fuon ni fel teulu ar Ynys Skye am wyliau, a chael glaw bob dydd. Y llynedd mi aethom ni i Lydaw a chael glaw yn fanno am ddeuddydd cynta’r wythnos. Fel wnes i ddyfynnu yn fy mlog cyntaf un, mae’n beryg fod y bardd Gwyn Thomas yn reit agos ati wrth awgrymu bod pobl y Blaenau ‘wedi eu tynghedu i fod yn wlyb’!

Tra'n mochel rhag y glaw efo gwydriad o seidar yn Llydaw, mi ddarllenais am y Santig Du (Sant Bach Du) yn eglwys gadeiriol Kemper. Roedd yn arferiad gan bobl y fro honno fynd a bara at ddelw y sant, ar gyfer y tlodion, yn gyfnewid am ffafrau syml. Doedd y Santig Du ddim yn un am gynnig gwyrthiau anhygoel, ond os oeddech chi eisiau dymuno taith ddiogel adre’ i rywun, neu dywydd da ar gyfer y cynhaeaf; fo oedd y boi i chi. Mi aethom ni felly ar bererindod i gyfarch y Santig Du yn yr eglwys hardd: gadael darn o baguette iddo (ac un Ewro yn y blwch i fod yn saff), a gofyn am dywydd gwell. Coeliwch neu beidio, roedd gweddill yr wythnos yn hyfryd a phoeth!

Un diwrnod, roedden ni ar ben goleudy Penmarc’h, yn methu gweld y môr wrth ei droed oherwydd y glaw a’r niwl, a’r diwrnod canlynol roedden ni’n torheulo yn y môr.

Mi ‘da ni wedi mabwysiadu’r Santig Du ers hynny, gan ddod a llun ohono adra i Gymru, i’w osod ar ochr y gist fara yn y gegin. Tydi’r cr’adur ddim yn teithio’n dda yn amlwg, oherwydd fedra’i ddim yn fyw myw a’i gael o i wella tywydd Stiniog!

[Dyfynnu: "Glaw; mi ddaw fel y mynn" allan o 'Blaenau', Gwyn Thomas] 

Briwsion

Parhad o fanion ddoe..

Pwll!

Mi arhosodd yn ddigon sych ddydd Mercher i mi a’r fechan dreulio rhai oriau yn yr ardd gefn, ac ar y lluarth. Roeddwn wedi gaddo creu pwll bach iddi hi yn un o’r corneli gwlyb a dyna fu’r ddau ohonom yn wneud ar ôl cyrraedd.
Wedyn, tra oedd hi’n cario dŵr i lenwi’r pwll -a dal llyffantod i’w rhoi ynddo hefyd- mi ges i orffen creu’r gwely newydd a phlannu’r marchysgall (globe artichoke). Erbyn heddiw, tydyn nhw dal ddim yn edrych yn hapus iawn, (mi fuon nhw yn y swyddfa bost am ddeuddydd ar ol i'r postmon fethu a'n dal ni adra).
Mi blannais ffa Ffrengig rhwng yr india corn, a dau blanhigyn pwmpen ar y twmpath compost. Eto, tydi'r planhigion corn ddim yn edrych yn fodlon iawn eu byd, ond wedyn mae'r tymheredd wedi bod o gwmpas y 10 i 15 gradd 'ma ers dyddiau. Gyda lwc, cawn gyfnod cynhesach o hyn ymlaen, a dwi angen eu gwarchod rhag y gwynt dwi'n meddwl.

Jiwbilol.

Roeddwn i wedi dweud trwy’r flwyddyn fy mod i am weithio ar ddiwrnod gŵyl banc brenhines Lloegr, ond yn y diwedd mi gymerais fantais o'r gwyliau er mwyn mynd ar daith i ddathlu Glyndŵr, a chael diwrnod wrth fy modd.


Criw Canolfan HanesUwchgwyrfai  oedd wedi trefnu, ac mi gawsom sgwrs hynod ddifyr gan Eryl Owain yng Nghanolfan Glyndŵr, Machynlleth, ac ymweld â thŷ hynafol Cefn Caer  ger Pennal, i weld copi o lythyr Pennal, a replica o ‘Gleddyf y genedl’, a choron Owain Glyndŵr. Parch mawr  i yrrwr y bws am gyrraedd y ffasiwn le yn ddidrafferth, a diolch i Elfyn Rowlands, y perchennog am ein diddanu.
Braf oedd cael peint a phryd o fwyd yng nghwmni hanner cant o wladgarwyr; i gyd yno, fel fi, i anghofio am y dathlu prydeinig, ac i gofio pwy ydym ni, a pham ein bod fel cenedl yma o hyd.

Cwhwfan.
Mi fu’r tylwyth i gyd yn crwydro de Meirionnydd ddydd Iau. Rhuthro trwy’r glaw i fwynhau orig yn arddangosfa newydd gwarchodfa natur Cadair Idris, a’r caffi newydd yno, Tŷ Te Cadair.
Gostegodd y glaw am gyfnod wedyn, ac mi fuon ni’n hedfan cutan ar draeth Tywyn dan gymylau duon blin.

Mae glan y môr yn le gwych i fod mewn tywydd gwyllt, ond roedd cyfran o boblogaeth yr ardal yn amlwg yn anghytuno efo fi am brydeindod, a baneri a bynting coch, gwyn a glas yn bla siomedig.

Ddydd Gwener, roedd yn brafiach o lawer cael mwynhau dwsinau o ddreigiau coch, a baneri coch, gwyn a gwyrdd wrth inni deithio trwy Eifionydd ac Arfon i Steddfod yr Urdd, er inni gael diwrnod difrifol o wlyb ac oer ar ol cyrraedd!

Brwgaitsh

Ychydig iawn o esgusodion sydd gen’ i am adael bron i bythefnos rhwng dau bost. Diffyg lluniau yn fwy na diffyg amser sy’n bennaf gyfrifol; a’r tywydd heb helpu. Bu’n hanner tymor yma a chant o bethau i’w gwneud, felly dipyn o hyn, a ‘chydig o’r llall ydw i am gofnodi, a dim byd o dragwyddol bwys.

Gwaelod y gasgen.

Ar ôl sgwennu yma ddwytha’, parhaodd y sychder am rai dyddiau, a bu’n rhaid imi gario dŵr i’r rhandir, a finna wedi treulio wythnosau’n cwyno fod y lle’n rhy wlyb! Mae gorfod cario dŵr yn ‘Stiniog yn hurt bost, felly bydd yn rhaid gwneud rhyw drefniant i storio glaw ar y lluarth rhag ofn y cawn gyfnod sych eto. Fel canodd yr Anweledig: “Wir i chi mae hi’n braf o hyd ym Mlaenau Ffestiniog...”

Mae’r gasgen las sydd yn y llun uchod wedi bod yn yr ardd gefn yn llawn o ddŵr ers tair blynedd, heb fod fawr o ddefnydd, felly mi es i a hi i’r rhandir. Mi es i a 3 llond can 25 litr o ddŵr i lenwi’r gasgen, a dim ond ar ôl stryffaglu i wneud hynny, sylwi fod twll yng ngwaelod y sglyfath! Bu’n llawn am dair blynedd, ond rŵan fod gen i ddefnydd iddi...blwmin twll!

Gadael y nyth.

Hedfanodd y pedwar cyw mwyalchen dros ddeuddydd olaf mis Mai, ac erbyn heddiw, mae’r iâr yn gori tri wy newydd.

Paentio'r byd yn las. 

Mi ddaeth y glaw ar ddiwrnod ola’ Mai. Un o’r pethau olaf a lwyddais wneud cyn y glaw oedd paentio dwy gadair efo paent sbâr y ffens. Pan oeddwn yn  byw mewn tŷ hynod fach ym Maentwrog, mi brynais y rhain am bedair punt yr un, am eu bod yn plygu i’w cadw o dan fwrdd y gegin. 1991 oedd hynny. Ers symud oddi yno maen nhw wedi cael defnydd allan yn yr ardd bob haf, ac mae’r paent yma wedi rhoi bywyd newydd iddynt. P’run ai fydden nhw yma am ugain mlynedd eto ai peidio, dwn ‘im, ond am £4, maen nhw wedi hen dalu am eu lle fyswn i’n deud!

“Wai-o, wai-o: pawb yn deud bod hi’n bwrw glaw ym Mlaenau Ffestiniog...”

Mae pob diwrnod hyd yma ym mis Mehefin –mwy neu lai- wedi cael rhywfaint o law. Mwy am hynny ‘fory.

Deio.

Bu farw cymydog yn ystod yr wythnos. Mi fydd hen chwith ar ôl yr hen lanc addfwyn, a byddaf yn methu’r sgyrsiau rheolaidd a gawsom dros wrych yr ardd gefn. Gobeithio y caiff ei goed afalau fyw’n hir ar ei ôl, ac ar ôl ei chwaer hoffus a’n gadawodd yn 2010.

Blodau afal Enlli