Cerdyn Post o Seoul

Mae byw mewn dinas wedi apelio ataf o dro i dro dros y blynyddoedd. Cael mwynhau'r parciau a'r gerddi cyhoeddus, amgueddfeydd ac orielau liw dydd, a manteisio'n llawn ar fwrlwm gweithgareddau'r nos; cyngherddau, chwaraeon, bwyta allan ac ati.

Mewn bywyd blaenorol bron, yn yr wythdegau hwyr, treuliais ddwy flynedd yn hyfforddi i fod yn beiriannydd efo'r bwrdd trydan yng ngogledd Llundain. Yn Cockfosters, ym mhen pellaf un llinell Piccadilly ar y tiwb, roedd y ganolfan mewn ychydig aceri o dir coediog braf, a dros y ffordd o Barc Gwledig Trent a’r ‘green belt’ enwog. Dyma lle oeddwn i pan darodd storm fawr Hydref 1987 a gweld rhywfaint o’r dinistr a wnaed i filiynau o goed hynafol de-ddwyrain Ynys Prydain. 

Y cyrion gwyrdd oedd fanno, ond eto'n ddigon agos i biciad i mewn am flas o'r bywyd dinesig, a mynd bob nos Fercher i'r West End i gyfarfod Dewi 'mrawd, a chriw difyr o Gymry'r ddinas, Cnwc, Pedr Pwll Du, a Geraint a Mogos. 'Sgwn i lle mae'r tri cymeriad olaf yna heddiw?

Yn y nawdegau cynnar, mynd 'nól-a-mlaen at ffrindiau i Abertawe a mwynhau'r cyferbyniad rhwng y ddinas brysur a llwybrau troed a beic i'r Mwmbwls a Phenrhyn Gŵyr; ac ugain mlynedd yn ddiweddarach, dod i werthfawrogi Caerdydd fel prifddinas fach fyrlymus a chyffrous, ond yn ddigon agos atoch yr un pryd, pan oedd dwy o'n genod ni yno yn y brifysgol.

Mynydd Namsan o'r ddinas

Erbyn hyn, mae un o'r merched hynny yn gweithio yn Seoul, prifddinas De Corea, ers dwy flynedd a hanner, ac yno ydw i wrth 'sgwennu hyn, yn 'mochel o'r gwres llethol mewn caffi braf, yn aros amdani hi ac un o'i chwiorydd sydd wedi teithio yma efo fi.

Ar ôl gweld y smog wrth lanio wythnos yn ôl, roeddwn yn ofni'r gwaethaf am dreulio amser mewn dinas o 10 miliwn o bobl. (Mae'r ardal ehangach a elwir Seoul Capital Area yn gartref i dros 50 miliwn!) Ond mae'n ddinas lân a chroesawgar, ac ystyrir hi yn ddiogel iawn i deithwyr. All Cymru ond breuddwyddio am rwydwaith mor wych ac effeithlon a rhad o drenau a metro tanddaearol a bysus.

Maen nhw’n deud am ardaloedd trefol tydyn, nad ydych chi fyth mwy na ‘chydig fetrau oddi wrth lygoden fawr. Welson ni ddim un llygoden i fod yn deg, ond yn Seoul gallwch ddweud yn reit saff nad ydych chi fyth mwy nag ychydig fetrau oddi wrth beiriant cymysgu sment! Mae’r metropolis yn ddi-ddiwedd. I bob cyfeiriad! Ac mae’n amlwg yn dal i dyfu.

Mi fyddai’n rhestru ychydig o’r adar aballu sydd yma yng ngholofn Byd Natur Yr Herald Cymraeg wsos nesa, ond digon ydi dweud nad oes fawr o fio-amrywiaeth yn y ddinas fel y gallwch ddychmygu oherwydd diffyg cynefin naturiol ymysg yr ardaloedd datblygedig. Neu’n bwysicach efallai -gan ei bod yn ddinas eithaf coediog ar y cyfan, ac ynddi lawer o barciau cyhoeddus, a phump safle treftadaeth y byd- ydi’r diffyg cysylltedd rhwng yr ardaloedd gwyrdd a'u gilydd, ac efo’r cefn gwlad tu hwnt i’r metropolis.

Ardal o diroedd Palas Gyeongbokgung, un o safleoedd treftadaeth y byd Unesco

Ambell bioden a brân; crëyr glas, a chrëyrod gwynion. Nifer fach o hwyaid hefyd, gan gynnwys efallai y chwadan fach ddelia sy’n bod, sef yr hwyaden gribog, neu’r hwyaden mandarin (Aix galericulata). Yn y dwyrain pell mae ei gynefin cynhenid, ond mae wedi sefydlu yn y gorllewin ar ôl dianc o gasgliadau adar. Fel mae’n digwydd, ym Mharc Trent Cockfosters welais i’r rhain gyntaf, dros 30 mlynedd yn ôl.

'Da ni wedi cael ymweld â sawl safle hanesyddol, gan gynnwys Palas Gyeongbokgung, a hynny mewn gwisg draddodiadol pan oedd hi’n 32 gradd C! Mi fuon ni yn yr amgueddfa genedlaethol hefyd, ac yn cerdded waliau hanesyddol y ddinas.

Un uchafbwynt oedd cael mwynhau, am y tro cyntaf erioed, noson arbennig o bêl-fas, a’r tîm cartref Eirth Doosan yn colli o 5 i 7 rhediad, mewn diweddglo cyffrous iawn yn erbyn y Changwon Dinos. Ar ôl treulio chwarter awr yn ymchwilio’r rheolau yn y pnawn, mi hedfanodd tair awr a chwarter yn gyflym iawn gyda'r nos ym mwrlwm ac angerdd y cefnogwyr cartref.

Stadiwm Jamsil

Mae’r tywydd wedi bod yn chwilboeth bob dydd hyd yma, a’r gwres trymaidd yn mygu weithiau, ond
mae’n anodd curo camu allan o fwyty neu gaffi sy’n oer braf efo ‘air-con’, i awyr mwyn y nos. Profiad unigryw ar wyliau! Ar noson fel’na gawson ni fwynhau gwylio’r machlud dros byllau a phalas hynafol Wolji, a phont wych Woljeonggyo, yn ninas Gyeongiu yn ne-ddwyrain penrhyn Corea. Gwibdaith hyfryd o ddeuddydd a hanner allan o’r brifddinas; taith tair awr a hanner gyffyrddus iawn ar fws inter-city moethus.

Pont Woljeonggyo

Un o’r llefydd gorau i weld ehangder Seoul, a’r mynyddoedd sy’n codi o’r gwastadeddau concrit, fel copaon Eryri uwchben haen o gwmwl, ydi’r tŵr cyfathrebu ar fynydd Namsan, er ei fod yn safle prysur braidd. Gallwch ddringo’r grisiau neu ddal gar cebl at droed y tŵr, ac yna dalu i deithio mewn lifft i’r ystafell banoramig ar ei ben, 700 troedfedd i fyny, a gweld golygfa gron gyfa' o’r ddinas. Hyfryd oedd gwylio’r machlud yn fanno hefyd, ar ôl pryd blasus o fwyd yng ngwaelod y tŵr (y bwyd yn boenus o ddrud yn y top, fel y gallwch feddwl!)

Y ddinas (rhan fach ohoni o leiaf) o fynydd Namsan

Rydan ni wedi bwyta fel brenhinoedd yma, yn kimchi a bibimbab a stiws a nwdls; wedi ffrio ein cigoedd ein hunain ar olosg ynghanol bwrdd ac wedi gwledda ar bingsu, sef desglad o shafins llefrith wedi rhewi, efo hufen a ffrwythau neu siocled a bisgedi!

Dwi’n gobeithio ychwanegu at y rhestr adar yn fy nyddiau olaf yma, ac ymestyn mwy ar orwelion a phrofiadau, ond ar y cyfan, er bod Seoul yn lle arbennig, a bod cyfnodau mewn dinas yn andros o hwyl -mae’n well gen i fyw mewn tref fechan yng nghefn gwlad Cymru wedi'r cwbl!

- - - - - - - - -

*Rydw i'n teipio ar chromebook, ac heb feistroli'r bali peth yn iawn, felly maddeuwch os ydi'r fformatio yn dod allan yn rhyfedd ar eich sgrîn.
Cam sam ni da.

Adar o'r unlliw..

Nôl at y gwreiddia'

Gwynt mawr yma heddiw, ond o leia' gawson ni ddwyawr sych amser cinio i nôl coed tân a chodi rhywfaint o lysiau hwyr yn yr ardd gefn!

Dal i hel moron. Moron bach melys, o heuad hwyr.
Mae tri chwarter rhesiad dal yn y ddaear. Haws eu codi fesul dipyn dwi'n meddwl; haws na'r hen strach o'u codi i gyd, wedyn eu storio mewn bocs efo tywod.
Nes cawn ni rew caled beth bynnag. Bydd rhaid eu codi wedyn am wn i.

Mae'r dail gorfetys (chard) yn dal i edrych yn dda hefyd.
A'r oca eto i ddod ar ôl i'r rhew ladd y gwlydd.

Y Pobydd wedi rhoi'r cnwd bach yma efo tomatos olaf y tŷ gwydr mewn cawl llysiau a ffa.

Mmm...pawb yn gynnes braf rwan..

Ffa -rwel haf

Daeth ha' bach Mihangel. A da ei gael.

Bu'n hyfryd y penwythnos yma, ac o'r diwedd mi gawson ni gyfle i fwyta allan yn yr ardd. Dyma un o bleserau bywyd: bwyta bwyd ti 'di tyfu dy hun, a chael gwneud hynny allan yn yr awyr iach.

Mae'r ffa melyn wedi gorffen rwan. Mi heliais yr olaf ohonynt, a chodi courgettes bach del 'run pryd, a'u coginio efo'u gilydd a darn o facwn. Mae digon yn y rhewgell i'n cadw'n fodlon am sbelan hefyd.

Mi fues i'n clirio'r planhigion ffa, oedd erbyn hyn wedi magu gorchudd go hyll o rwd. I'r bin compost cyngor sir aeth y rheiny yn hytrach na'n twmpath deilbridd ni.

Wedi clirio'r olaf o'r coed pys hefyd. Y Fechan a'i ffrindiau wedi bod yn 'dwyn' y pods olaf wrth chwarae allan yn y cefn!

Mae'r ffa dringo ar y llaw arall yn dal yn gynhyrchiol iawn ar hyn o bryd, felly bydd digonedd o ffa i ddod eto tra pery'r tywydd da.

Hir oes i'r haul!

Tywydd lobsgows

Ai lobsgows ydi fersiwn y gaeaf o'r barbaciw? Mae dynion yn aml iawn yn cael eu cyhuddo o beidio cyfrannu at ddyletswyddau coginio'r teulu, heblaw am gynnig byrgyrs a selsig amheus yn yr ardd ar ddyddiau poeth yn yr haf.

Yn y gaeaf, ydi lobsgows yn rhywbeth gweddol macho i'w goginio? Mae o'n rhywbeth hawdd i'w wneud tydi, a ddim yn ormod o dreth ar feddyliau syml dynion! Pario llysiau; eu torri a'u taflu mewn sosban efo 'chydig o gig a stoc a llond dwrn o lentils coch. Be sy' haws? Pryd poeth am ddyddiau.

Daeth yr eira heddiw. Tywydd lobsgows.

Erbyn i mi gyrraedd 'nôl o 'ngwaith, doedd gan Dafydd y cigydd lleol ddim cig oen ar ôl, cymaint oedd y galw heddiw am gynhwysion cawl hen ffasiwn. Ta waeth, mae cig eidion yn gwneud y tro, felly cafwyd llond crochan o botas poeth blasus.

Ond y newyddion gorau ydi bod digon ar ôl at fory, ac mae lobsgows wastad yn fwy blasus y diwrnod ar ôl ei goginio.

Be ydi trefn lobsgows eich tŷ chi: pwy ydi'r cogydd? Cig oen ta cig eidion, ynta' lobsgows llysieuol (lobsgows troednoeth fel ddywedir ar lafar yma)? Bara menyn ta bara ceirch? Caws? pupur gwyn ta du? Mmmm, wedi meddwl, efallai na fydd dim ar ôl at fory wedi'r cwbwl!

Llun uchod o daflen 'Diwylliant Ymysg Diwydiant. Dathlu treftadaeth Blaenau ar y stryd', sef y daflen sy'n egluro'r dywediadau ac idiomau sydd wedi eu naddu ym mhalmentydd Stiniog.

Saith Rhyfeddod y Gwyliau

'Na ddywed ddrwg am y flwyddyn
Nes dyfod am ei therfyn',
medden nhw.

Dwi ddim yn hoff o'r drefn yr adeg yma o'r flwyddyn o roi rhaglenni teledu a radio, ac erthyglau papur newydd ac ati, yn edrych yn ôl ar y flwyddyn a fu. Esgus i ailgylchu hen ddeunydd a chreu rhywbeth rhad. Dim pawb sy'n gwirioni 'run fath...

Yr haul wedi mynd i ochr Croesor y Moelwynion ar ddiwedd diwnod hyfryd. 28ain Rhagfyr 2014

Dwi yn hoffi edrych ymlaen, ar y llaw arall. Dyna pam fod y diwrnod byrraf, yn rhyfeddod rhif 1 i mi. Y dyddiau duon bach wedi mynd a hen edrych ymlaen at y dydd yn ymestyn fesul munud/ddau nes daw'r gwanwyn eto. Wrth gwrs ei bod yn wych cael rhannu brwdfrydedd Nadoligaidd y plant, ond rhyngthoch chi a fi, dwi'n meddwl bod Rhagfyr y 21ain yn ddiwrnod pwysicach i mi na'r 25ain.

Fodca llus. Oriau mân 30 Rhagfyr 2014

Rhif 2. Blas yr haf, ganol gaeaf. Cael mwynhau jam llus ar dôst, fore Dolig, a'r rheiny wedi eu hel ar y mynydd yn haul mis Awst. Wedyn cacan-blât lus gan Mam ar Ŵyl San Steffan, a chrymbl mwyar duon gan y fam-yng-nghyfraith ddeuddydd yn ddiweddarach.

A chael agor y fodca llus o'r diwedd, yng nghwmni ffrindiau a mwynhau pob diferyn a phob munud, ar ôl noson allan yn nhafarn gymunedol Y Pengwern, yn Llan 'Stiniog. (Testun pennod o gyfres ddifyr S4C Straeon Tafarn Dewi Pws yn ddiweddar).

Rhif 3. Dyddiau rhewllyd glas a'r Moelwynion yn wyn dan eira. Dwi'n meddwl 'mod i wedi mwydro sawl gwaith bod yn well gen' i ddyddiau caled braf o wasgedd uchel yn y gaeaf na dyddiau poeth hafaidd. Llawer llai o bobl allan ar y mynyddoedd yn un peth! Patrymau cymleth a hardd ryfeddol mewn barrug a rhew. Ac esgus i chwarae efo botwm macro'r camera. Dod i'r tŷ at y tân ac at baned boeth, efo'r bysedd yn llosgi gan oerfel ar ôl taflu mopins neu yrru sled. A chael ein hatgoffa pa mor hardd ydi'n milltir sgwâr ni.



Rhif 4. Cael cwmpeini'r teulu estynedig, a ffrindiau o bell ac agos. Chwarae gêm, hel clecs, dal i fyny, tynnu coes, a chrwydro ar hyd hen lwybrau.

Clincar o set gan y Candelas. Y Pengwern, 29 Rhagfyr 2014

Rhif 5. Sbarion twrci! Mewn brechdan efo stwffin. Efo sglodion a mae-o'n-neis. Mewn cyri efo pwmpen las sydd wedi bod yn aros ei chyfle i dynnu dŵr i'r dannedd ers yr haf. Mae cnawd melys, oren llachar y pwmpenni crown prince, ganmil gwaith mwy blasus na'r hen bethau croen oren Calan Gaeaf.

Rhif 6. Orig ychwanegol yn y gwely ambell fore, ac anghofio'n llwyr am boenau meddwl gwaith am 'chydig o ddyddiau.

Rhif 7, a mwy. Canu plant; pwdin siocled cartref; cryno ddisgiau Band Arall (Lleuad Borffor), a Candelas (Bodoli'n ddistaw); gloynod byw yn gaeafu yn y cwt coed tân; ffilm 'It's a Wonderful Life' eto; dal trên i Betws am ginio; ysbryd cymunedol 'Stiniog; cwrw Llŷn a chwrw Cader; darllen efo'r Fechan; robin goch yn canu nerth ei ben yn y gelynnen; oglau blodau bocs y gaeaf; diffodd y teledu i chwarae gêm; nosau serog; diferion dŵr ar ddail kale yn sgleinio yn haul y pnawn ar ôl i'r rhew feirioli.

Rhestr rad iawn ar y cyfan. Mae'r pethau gorau mewn bywyd yn bethau nad oes angen hysbysebion pengwins a sêls gwirion i'ch denu i wario cannoedd arnynt, ond calla dawo am bethau masnachol y Nadolig am rwan!

Blwyddyn newydd wych i chi.

Crafu

Heb fawr o antur, mi fues i'n gwneud pesto craf eto, ar ddiwrnod gwlyb a diflas.

Ond mae pawb (heblaw'r fechan) wrth eu boddau'n ei fwyta efo pasta neu salad, felly gwirion fysa peidio hel cnwd bob blwyddyn.

Cymysgu 50g o ddail a blodau craf y geifr (garlleg gwyllt), efo 30g o gnau pi^n, neu gashews, 30g o gaws caled fel parmesan, ac 80ml o olew. 'Chydig o halan a phupur 'fyd.

Heno: pasta  bucatini (stwff gwell na'r pasta sych ganol-wsos arferol!), tatws a phys, efo pesto craf. Blas mwy.

A digon o besto i'w roi yn yr oergell at tro nesa.

Mafon Gwin a blog rhif 100

Tydi mafon yr hydref ddim yn gynhyrchiol ar y rhandir eleni, ond tydi hi ddim yn ddiwedd y byd, gan fod y mwyar duon yn gwneud yn dda yn yr ardal. Mae'r Fechan a finna wedi hel digon i wneud potiad bach o jam yr wythnos d'wytha, ac mae o wedi mynd yn gyflym iawn. Cawn gyfle eto'r penwythnos nesa 'ma, os cadwith yn sych, i hel cnwd, er mwyn gwneud jeli.

Ar hyn o bryd hefyd, mae planhigyn arall sy'n tyfu'n wyllt yn lleol yn llawn ffrwythau cochion tlws; fel goleuadau bach llachar dan ganghennau coeden ddolig. A deud y gwir, dyma'r flwyddyn orau imi weld erioed yma.

Mafon gwin ydi'r ffrwyth -Rubus phoenicolasius. Japanese wineberry ydi'r enw Susnag arno. Dwi'n meddwl mae planhigion wedi denig o ardd sydd yma, neu o gynllun plannu trefol ar gyrion maes parcio neu rywbeth.. ond maen nhw'n blanhigion ymledol iawn, sy'n gwreiddio -fel eu perthynas, mwyar duon- bob tro mae cangen yn cyffwrdd y llawr.

Geiriadur yr Academi sy'n cynnig mafonen win fel enw Cymraeg, ond (er nad ydw i'n gwybod be ydi geneteg y planhigyn, Rubus ydi bob un) mae ei natur tyfu yn debycach i fwyar nag i fafon. Byddai mwyar cochion yn enw addas efallai.. ond dwi ddim yn mynd i golli cwsg dros y peth chwaith!
Bydd yn werth gwneud gwin efo nhw yn y dyfodol e'lla, ond mae nhw'n sicr yn flasus fel pwdin syml.

Gemau cochion. Dyma faint fedrwn gario mewn dwy law, cyn mynd yn ol i hel mwy!

Berwi'n ysgafn am bum munud efo 'chydig o ddwr a 'chydig o siwgwr brown meddal. Gwasgu trwy ridyll er mwyn tynnu'r hadau, a'i dywallt ar ol oeri dros iogwrt tew groegaidd.   Arbennig!
Hel digon i wneud ychydig botiau o jeli fydd y gamp rwan.

Mae'r Arlunydd wedi dathlu canlyniadau TGAU a phenblwydd ddiwedd Awst. Esgus i'r Pobydd greu campwaith o gacen eto! Ffordd dda iawn hefyd o ddathlu bod y blog wedi cyrraedd cant o ysgrifau!

"Yn olaf", fel maen nhw'n ddeud ar y newyddion... un o ffa Nain a Taid Cae Clyd wedi codi gwen!

Hel Llus

O'r diwedd ges i gyfle i ddefnyddio'r grib*:

Tua 2 bwys oeddwn yn medru hel mewn awr efo bys-a-bawd dwi'n meddwl. 

Efo'r grib: tua 20 munud. Dyfarniad: ia-hw, pam na ddefnyddiais o cyn hyn?

Anfantais y teclyn ydi bod angen ll'nau y dail a'r brigau a'r ffrwythau anaeddfed o'r helfa.

Ond, ti'n medru gwneud hynny yn y gegin, efo Sian James** yn gwmni, ymhell o gyrraedd y gwybed bach!


 
Pedwar pwys- dim digon i wneud jam a tharten hefyd. Anodd curo tartan dda, ond mae jam yn ymestyn y mwynhad am gyfnod hirach tydi...

Mae Mam yn cadw un cacan blât lus yn y rhewgell tan y Nadolig. 
Does dim byd gwell na blas yr haf ynghanol gaeaf. Dyna pam dwi'n derbyn pob gwahoddiad am ginio dydd San Steffan yno bob blwyddyn!

Jam wnes i yn y diwedd, a rhywfaint o stiw ffrwyth i'w gael efo iogwrt a hufen ia. Mmmm..



Mae byw mewn ardal fynyddig yn achosi mwy nag un poen, ond mae cnwd blynyddol y llus -cynnyrch hael ac am ddim gan y fam ddaear- yn lleddfu llawer o'r anawsterau.


* mi wnes i son am y grib hel aeron gynta yn fan hyn flwyddyn yn ol.
**neu CD o'ch dewis chi wrth reswm..er, byddai croeso i Sian James ddod acw am bot o jam unrhyw bryd.

Pythefnos

Mae pythefnos yn amser hir mewn garddwriaeth... fel'na mae'r frawddeg yn mynd, 'ta fi sy' di drysu?
Bu hwyl, gwyl a gwaith; arholiadau'r plant, man-ffliw a sbamiwrs yn fy nghadw rhag blogio, ac yn ystod y bythefnos, mi gawson ni haul tanbaid, glaw trwm, cenllysg ac eira. Ond er gwaethaf pawb a phopeth, dyma ddod 'nol at ychydig o fwydro eto!

Mae rhai o'r blogwyr eraill dwi'n ddilyn wedi arafu dros y gwanwyn hefyd. Prysur yn yr ardd efallai.

Ychydig iawn dwi wedi'i wneud ar y rhandir hyd yma eleni, oherwydd y traed moch o joban a wnaed ar y draenio a'r llwybrau, ond mwy am hynny rywbryd arall efallai.    Dwi wedi gwneud dipyn yn yr ardd gefn ar y llaw arall.

O'r diwedd aeth y tatws i'r pridd, yn hwyr yn ol fy arfer! Bu'r Fechan yn helpu'n ddiwyd, ac yn y broses cafodd y ddau fath o datws had oedd wedi bod ar sil ffenast y gegin yn egino ers mis, eu cymysgu wrth eu plannu. Mi fuo ni'n chwerthin yn iawn ar ol sylwi: be ddian di'r ots yn de..

Tatws salad Charlotte oedd un math, a thatws hwyr Sarpo Miro oedd y lleill. Mae'r ail i fod i wrthsefyll yr haint sy'n taro bob blwyddyn gan fod Stiniog yn lle sydd ychydig bach yn wlyb! Eto eleni, maen nhw wedi eu rhoi mewn tyllau unigol. Mae hyn wedi gweithio'n iawn i mi bob tro, ac mae'n dipyn llai o waith na thyllu ffos i'w plannu nhw.

Mi godis i hanner dwsin o datws gwyllt (rhai o'n i wedi eu methu wrth godi tatws llynedd) oedd yn tyfu yn y gwely canol, a chwysu wrth godi gwreiddiau gwair a marchrawn, nes cael y gwely i'r cyflwr uchod. Dwi wedi arbrofi efo'r hau yn y gwely yma eleni.

Yn ystod dyddiau gwlyb y bythefnos d'wytha, dwi wedi bod yn darllen am ddull diddorol o drin tir yn Awstria. Mae Sepp Holzer* yn enw adnabyddus yn y byd paramaethu, neu permaculture, ac mae o wedi fy rhyfeddu i be mae o wedi gyflawni ar ei fferm sy'n ymestyn o 1,100 metr uwchben y mo^r (1085m ydi'r Wyddfa cofiwch) hyd at 1,500m, gan gynnwys tyfu ceirios a phwmpenni a gwenith ac amrywiaeth anhygoel o gnydau eraill. Be ddiawch ydw i'n gwyno am drafferthion garddio ar uchder o 230m?

Un o'r pethau diddorol mae'n wneud ydi hau bob math o bethau efo'u gilydd er mwyn dynwared yn well sut mae planhigion yn tyfu yn y gwyllt. Dwi wedi hau cymysgedd o letys a deiliach eraill, ynghyd a moron, panas, radish a betys, a'r syniad ydi hel a theneuo'r dail wrth i'r haf fynd yn ei flaen a hel y pethau eraill fesul dipyn wrth iddynt aeddfedu. Bydd gorchudd o dyfiant ar y gwely cyfan trwy'r adeg, ac felly ni fydd angen dyfrio na chwynnu cymaint a gwely traddodiadol. Mae gen' i ddigon o le rwan ar y rhandir os ydw i eisiau tyfu rhesi taclus o lysiau.

Mae'r larfau llifbryf  wedi dechrau ymddangos ar y coed gwsberins heddiw, ac mae ambell i bryfyn arall wedi galw acw:

 Un o'r chwilod hirgorn ydi hon, Rhagium bifaciatum efallai, sy'n gysylltiedig fel arfer efo coed conwydd meirwon.

Yn y bythefnos d'wytha dwi wedi bod yng Ngwyl Cwrw ar y Cledrau, yn mwynhau Cwrw Coch gan fragdy newydd Cwrw Cader; Cochyn, a Seithenyn (Cwrw Lly^n); Cwrw Du'nbych (Bragdy Dinbych) a mwy. Fel llynedd: cwrw da, cwmni da, a'r Moniars -wel, mae dau allan o dri yn reit dda tydi eto.



Ges i noson wrth fy modd yn gwylio gig gomedi gan Noel James hefyd, oedd wedi ymweld a Stiniog sawl gwaith yn ddiweddar er mwyn paratoi deunydd newydd ar gyfer y gynulleidfa leol. Mae o'n feistr ar y grefft o chwarae clyfar ar eiriau ac idiomau, ac roedd yn wych cael noson Gymraeg ganddo. Roedd Radio Cymru'n recordio yno, a dwi'n edrych ymlaen i glywyed y rhaglen. Dyma lun sal iawn o'r noson.

Ty Hansel a Gretel gan y Fechan!

Dwi wedi bwyta fel brenin yn ystod y cyfnod rhwng bod y letys a'r rocet wedi ffrwydro yn yr ardd, a'r craf (neu'r garlleg gwyllt) wedi bod yn doreithiog, a'r Pobydd a'r genod yn baglu dros eu gilydd -mae'n hanner tymor wedi'r cwbl- i bobi cacennau a chrempogau aballu.

 



Mae rhaglenni radio Lisa Gwilym, Georgia Ruth, a Sesiwn Fach wedi plesio'n ddiweddar, ac mi fydd yn chwith rwan ar ol i gyfres Gwaith/Cartref orffen yn rhy fuan o lawer eto ar S4C.

Mae albwm newydd hyfryd Georgia Ruth -Week of Pines- yn mynd rownd a rownd acw ar y funud, a cha^n Blanche Rowen- 'Mae'r Ddaear yn Glasu' yn hyfryd hefyd (gwrandwch am ddim ar Soundcloud) ac yn addas iawn ar gyfer y gwanwyn.

Tydi rhaglenni'r BBC o Sioe Arddio Chelsea heb blesio bob tro; mae 'na ormod o grafu tinau selebs a ma^n-uchelwyr wedi bod, a chyfweliadau arwynebol, rhy fyr o lawer. Dwi dal heb eu gwylio i gyd ond mae pymtheg awr o Alan Titchmarsh yn ormod o bwdin braidd. Biti na fyddai'r BBC neu S4C yn gwario mymryn o bres ar raglenni garddio yn Gymraeg. Dwi chydig yn genfigennus o Ann, o flog Ailddysgu, fu yno. Byswn i wedi hoffi gweld gardd y brodyr Rich, 'Un Garreg' a gafodd fedal aur ar eu cynnig cyntaf, ac hefyd stondin Fferm Crug a gafodd aur.
Arian gafodd ymdrech y Gerddi Botaneg Cenedlaethol. Mi ges i rant bach am hyn yn y darn am Sioe Arddio Caerdydd fis yn ol, felly taw pia hi rwan.

'Nol adra, mae'r rhiwbob wedi ffrwydro, a'r gwsberins a'r cyrins wedi cnapio; y coed afal, gellyg a cheirios wedi blodeuo, a llawer iawn i edrych ymlaen ato yn y bythefnos nesa' rwan. Mi driaf sgwennu rhywbeth eto cyn pen hynny, ond hwyl am y tro.

*'Sepp Holzer's Permaculture'. 2012. Permanent Publications. 

Chwiliwch am KRAMETERHOF ar YouTube i gael blas o'r hyn mae'n wneud.

Crwydro -Ynysgain

Er imi fod adra trwy'r wythnos d'wytha, mae trefniadau a gweithgareddau'r plant bob dydd wedi golygu na fuon ni'n crwydro'n bell. Roedd y Pobydd yn gweithio tan Ddydd Iau hefyd, ond mi gawsom ni gyfle i fynd am dro efo'n gilydd ar Ddydd Gwener Groglith o'r diwedd.

Roedd y mynyddoedd yn drawiadol dan orchudd o eira, ond y môr oedd yn denu, felly lawr i Gricieth a ni.

Cychwyn wrth y castell ac ar hyd y traeth i Ynysgain ac at aber Afon Dwyfor, cyn troi'n ôl a dilyn llwybr yr arfordir ar ben y clogwyn. Tro hyfryd iawn dan awyr las a haul isel, cryf. 

Mi welson ni'r madfall gyffredin yma'n torheulo. Y cr'adur wedi ei ddenu o'i drwmgwsg gaeaf gan yr haul, ond roedd y gwynt oer yn ei gwneud hi'n anodd iddo gynhesu mae'n siwr gen' i, ac yn cadw'r pryfaid o'r golwg hefyd. Doedd fawr o hast ganddo i ruthro oddi wrthom ni, ac mi fuodd o cystal ag aros i mi ystyn y camera i dynnu lluniau. 

Roedd ei fol melyn a smotiau duon yn awgrymu mae gwr'w oedd o. Bydd y rhai beinw'n gallach ac yn aros iddi g'nesu 'chydig eto cyn dod allan i fagu. Erbyn hynny bydd hwn wedi magu rhywfaint o gig am ei ganol i fedru denu cymar. Yn y rhostiroedd uchel dwi'n weld y rhain fwya', ond roedd yn wych fod y genod wedi cael gwylio hwn.

Pyllau; plisgyn wyau gwichiaid (whelks); pwrs y forforwyn (cas wyau morgi); sgerbwd draenog môr (sea-urchin); broc môr; cregyn; cerrig; blodau cynnar; gwymon: gallwn dreulio dyddiau ar lan y môr!

Taith fer o ddwy filltir oedd hi, ond yn daith hyfryd, ac yn un oedd wedi gwneud inni deimlo ein bod yn haeddu ychydig o hufen ia gorau'r byd wedyn!

Hel briwsion

'Ti'n gweud winwns, dwi'n deud nionod'

Rhaff o nionod brynis i gan rhyw fath o Sioni Winwns ddydd Gwener.
Dwi'n cofio Sionis yn galw o ddrws i ddrws pan o'n i'n blentyn, a'r rheiny'n siarad Cymraeg. Roedd hyn fel hud a lledrith i mi; bodolaeth gwlad arall lle'r oedden nhw'n siarad iaith debyg i ni, wedi wynebu'r un gorthrwm. Ac roedden nhw'n dod ar eu beic (oeddwn i'n gredu) bob cam efo nionod!

Erbyn heddiw tydyn nhw ddim yn cnocio drysau. Maen nhw'n tynnu hen feic allan o gefn transit, a hwnnw'n feic sy'n amlwg heb gael defnydd iawn ers degawdau, ac yn ei orchuddio efo nionod, a sefyll yn yr unfan trwy'r dydd.

Dwi heb gyfarfod un yn y blynyddoedd d'wytha sy'n siarad na chyfarch mewn Llydaweg, heb son am Gymraeg. Pwy a wyr na ddont o bedwar ban Ewrop, wedi gwisgo crys streipiog a beret i ymddangos fel Sioni traddodiadol a denu'r Cymry rhamantus i wario mwy na maen nhw eisiau ar nionod!


'Does yna bob math o dwyll yn y diwydiant bwyd 'dwad?
Wedi'r cwbl mae yna gwmni bisgedi enwog sy'n talu pobl dda Llanfihangel Llantarnam yn sir Fynwy i roi "raspberry-flavoured plum jam" (darllenwch o eto) yn eu dojars tydyn!

Mae'r strach diweddar efo cynnyrch cig eidion yn anochel mae'n siwr tydi, pan nad oes neb eisiau gwario ar fwyd da. Dwi wedi bwyta cig cheval yn Ffrainc. Braidd yn rhy wydn i mi rhaid cyfaddef, ond os ydym yn bwyta gwartheg a moch, pam ddim ceffylau? Ia, dwi'n gwybod mai'r ddadl ydi nad oedd y cwsmer yn gwybod be' oedd yn brynu, ond os ti isio gwbod be sy'n dy fwyd, gwna fo dy hun, a chefnogi cigydd lleol 'run pryd!

Ffigyrau cyfrifiad y filltir sgwar:
y canrannau sy'n siarad Cymraeg yn nhair ward Stiniog ydi 77%,  79.3%  a 78.5%, sy'n swnio'n iach iawn, ond bu dirywiad yma yng nghadernid Gwynedd hefyd, ers 2001 yn anffodus. [Manylion o wefan ONS]

Roedd manylion y cyfrifiad o sir Gaerfyrddin yn ddigalon, ond mae modd i bawb gyfrannu at fater ieithyddol yn Shir Gâr:
Mae'r Ardd Fotaneg Genedlaethol yn ymgynghori ar eu cynllun iaith drafft ar hyn o bryd. Dim ond ychydig ddyddiau sydd ar ol i gynnig sylwadau (cyn y 15fed o Chwefror).
Dwi wedi ymateb gan awgrymu mai dwy flaenoriaeth amlwg sydd ganddynt yn fy marn i: gwella'r wefan rhag blaen; a sicrhau bod pob aelod o staff sy'n delio'n uniongyrchol efo'r cyhoedd yn ddwyieithog. 'Does dim esgus i gorff sy'n cael cymaint o arian cyhoeddus beidio a gwneud.

Llun o fy ymweliad cynta' -Mehefin 2010

Saesneg ydi prif dudalen y wefan ar hyn o bryd, efo'r ddolen Gymraeg ar waelod y dudalen o'r golwg. Mae'r hafan Gymraeg yn dal i son am weithgareddau Ionawr, ac mae'r dwyieithrwydd yn denau iawn y tu ol i'r tudalennau cyntaf. Felly y bu hi ers blynyddoedd, a hyn ydi'r prif reswm nad wyf i erioed wedi talu am aelodaeth flynyddol o'r Ardd, cymaint yr hoffwn wneud hynny.

Mae'r cynllun iaith yn ymrwymo i gywiro'r gwendidau uchod i gyd a gaddo "newid sylweddol" yn eu darpariaeth ar-lein. Pryd medde chi?  Yr ateb anfoddhaol ydi "..dros y 24 mis nesaf". Gwaeth na hynny- mae'r ateb yma'n amodol, gan ddefnyddio'r hen esgus "fel mae adnoddau yn caniatau".

Dwi'n falch o fodolaeth yr Ardd Genedlaethol, mae'n rhan arall o'r gwaith o adeiladu cenedl. Tydw i ddim yn gwarafun y pres anferthol sydd wedi mynd i'r lle chwaith, ond mae'n rhaid iddyn nhw adlewyrchu dwy iaith Cymru'n gyfartal, os ydyn nhw isio i mi fynd yno'n rheolaidd.

Criw bach ddaeth i gyfarfod blynyddol Cymdeithas y Rhandiroedd, ond mi gawson ni sgwrs ddifyr gan wirfoddolwraig efo'r Bumblebee Trust.
Gwell na phydru o flaen y bocs am awr.
Dwi wedi talu'r rhent am flwyddyn arall, felly mae'n rhaid nad oedd 2012 mor wael a hynny.....




Dyma eliffant ges i'n anrheg penblwydd gan y Fechan. Teclyn i hel briwsion ydi o. Finna'n meddwl 'mod i'n bwyta'n reit daclus!


Hwyl am y tro.