Dim pys merllys ydyn nhw

Ar ôl methiant llwyr y llynedd, roedd yr asparagus peas yn tyfu'n dda eleni, a ninnau'n edrych ymlaen i drïo rwbath gwahanol; ond mae rhywbeth bach yn poeni pawb...

Yn ôl bob dim dwi'n weld ar y we, nid planhigyn sy'n dringo ydi pys merllys.
Mi oedd ein planhigion ni yn dringo.

pys 'merllys' yn dringo'n braf ar y dde, yn y tŷ gwydr

Roedd y blodau i fod yn goch.
Er yn hardd iawn, nid coch ydi'n blodau ni.

Mae'r pods i fod yn adeiniog a ffrili.
Mae'n pods ni'n debyg iawn i bys cyffredin.

Maen nhw i fod i flasu fel asbaragws.
Tydyn nhw ddim.

Yyymmmm. Rhaid derbyn felly mae rhyw fath o bys cyffredin ydyn nhw! Ar ôl hynna'i gyd. #Siom.

Ta waeth; mae o leia' 2 fideo ar youtube sy'n dweud bod pys merllys yn blasu'n uffernol, a dwi heb weld neb -heblaw'r cwmnïau hadau- yn eu canmol nhw!

Ydych chi wedi eu tyfu nhw erioed? Be oeddach chi'n feddwl?

Ffa -rwel haf

Daeth ha' bach Mihangel. A da ei gael.

Bu'n hyfryd y penwythnos yma, ac o'r diwedd mi gawson ni gyfle i fwyta allan yn yr ardd. Dyma un o bleserau bywyd: bwyta bwyd ti 'di tyfu dy hun, a chael gwneud hynny allan yn yr awyr iach.

Mae'r ffa melyn wedi gorffen rwan. Mi heliais yr olaf ohonynt, a chodi courgettes bach del 'run pryd, a'u coginio efo'u gilydd a darn o facwn. Mae digon yn y rhewgell i'n cadw'n fodlon am sbelan hefyd.

Mi fues i'n clirio'r planhigion ffa, oedd erbyn hyn wedi magu gorchudd go hyll o rwd. I'r bin compost cyngor sir aeth y rheiny yn hytrach na'n twmpath deilbridd ni.

Wedi clirio'r olaf o'r coed pys hefyd. Y Fechan a'i ffrindiau wedi bod yn 'dwyn' y pods olaf wrth chwarae allan yn y cefn!

Mae'r ffa dringo ar y llaw arall yn dal yn gynhyrchiol iawn ar hyn o bryd, felly bydd digonedd o ffa i ddod eto tra pery'r tywydd da.

Hir oes i'r haul!

Traed i fyny

Llwybr arall wedi'i orffen. Gwely newydd yn barod i'w blannu.
Traed i fyny; peint yn yr haul.

Y gwaith adeiladu mwy neu lai wedi gorffen rwan, felly cawn fwy o amser i ymlacio yn yr ardd, heb deimlo bod cant o bethau i'w gwneud!


Arddangosfa wych o flodau Mari a Meri, nasturtiums, eleni. Y rhain wedi'u plannu mewn hen grwc efo pys pêr, letys, a lobelia. Edrych ymlaen i biclo'r hadau..

Cnwd da o ffa eto; pys yno hefyd o'r golwg. Blodau haul yn dal i fyny ar ôl dechrau araf iawn trwy'r nosau oer.

Dau blanhigyn pwmpen sydd o dan y twnel bach yng ngwaelod y llun. Y rheiny wedi dioddef yn ddiawchedig efo'r haf hwyr hefyd, a dyna pam dwi wedi rhoi plastig drostyn nhw.  Crown prince, yr hen ffefryn ydi un; ac amazonka ydi'r llall. Mae un o bob un lawr ar y rhandir hefyd, yn yr awyr agored.

Rhuthr Goddaith ar Ddiffaith Fynydd

Bu'n wyliau Pasg, sy'n golygu dau beth:
Plannu'r tatws cynnar, a phlant yn llosgi rhedyn ar y ffriddoedd.

Cefn Trwsgl / Ben Banc. Rhan o ardal tipyn mwy a losgwyd wsos yma, wedi'i weld o'r ardd gefn.

Gwell fod y llosgi wedi digwydd rwan yn hytrach na gwyliau Sulgwyn, pan fydd yr adar yn nythu. 'Creithio' ydi'r enw ar yr arfer yma yn 'Stiniog. Mae erthygl am yr enw (a tharddiad y pennawd uchod) ar wefan ein papur bro lleol, Llafar Bro. 

Arran Pilot ydi'r tatws cynta' i fynd i'r ddaear yma eleni, a hynny yn yr ardd gefn. Bydd dwsin o datws ail-cynnar, Bonnie, yn dilyn y penwythnos nesa, os ga'i gyfle i fynd i'r rhandir. Dwi ddim yn mynd i drafferthu efo tatws diweddar; maen nhw'n ddigon rhad yn y siopau, a gwell gen' i roi'r lle i bwmpenni aballu.

Mae'r Fechan a finna wedi hau ambell i beth arall hefyd dros gyfnod y gwyliau- ffa dringo; ffa melyn; pys; a phethau sydd angen eu dechrau ar ffenest y gegin fel tomatos; pwmpenni; pupur, ac ati.

Hefyd blodau amrywiol, gan gynnwys blodau haul. Mi ges i, a'r ddau daid baced bob un o hadau blodyn haul (Giant Single) mewn cracyrs arbennig a wnaed gan y Pobydd a'r Fechan at y Nadolig, efo'r her o dyfu'r blodyn talaf. Taid Rhiwbach oedd fwya' trefnus, yn hau yn y tŷ gwydr ddechrau Ebrill; Taid Cae Clyd ychydig ddyddiau wedyn; a finna dros y Pasg. Mi fydd yna hen dendio arnyn' nhw, a phawb yn benderfynol o gael ei goroni'n bencampwr!

Rhywbeth arall ges i Dolig oedd casgliad o hadau anarferol (gan y Dyn Eira -traddodiad yng nghartra' fy rhieni, sef anrheg fach ychwanegol ar ôl cinio pan oedden ni'n blant! Ar Ddydd San Steffan erbyn hyn), gan gynnwys pys merllys (asparagus peas) a chiwcymbar lemwn. Cawn weld os ddon' nhw ar ochr y mynydd...

Ffarwel haf

Mi fuodd mis Medi'n ffeind iawn yma; yn ymestyn ein tymor tyfu byr, ac yn aeddfedu'r india-corn ac yn cochi'r tomatos. Diolch amdano.

Popcorn fiesta, gan James Wong ydi'r corn, efo amrywiaeth o liwiau ar y cobiau, o biws i felyn, llwydlas a du. Lluniau'r corn wedi popio i ddilyn rywbryd eto!

Y bwmpen gynta'n dipyn mwy na rhai y llynedd, ond fel awgrymais ganol Awst, mwngral ydi hi. Mi ddefnyddiais i hadau oedd wedi eu croes-beillio. Crown Prince ydi un o'r rhieni, ond dyn a wyr be ydi'r llall. Yn y blasu fydd y prawf wrth gwrs. Dwy bwmpen arall i ddod. Maen nhw'n cael aros ar y planhigyn nes daw'r barrug.

Am bod Medi wedi bod mor sych, mi gawsom ni gnwd ychwanegol o fefus trwy'r mis. Fel arfer, pan mae'n wlyb, mae'r malwod yn difetha pob un. Daeth y glaw yn nyddiau ola'r mis, a daeth y slygs rheibus i'n hatgoffa ni pwy ydi'r bos!

Y ffa dringo olaf yn dal i dyfu hefyd. Ond y ffa borlotti tu mewn ydi'r nod bellach yn hytrach na'r podiau gwyrdd. Rhai ar gyfer y sosban, a rhai i'w cadw nes daw'r gwanwyn eto.

Doedd yr ymdrech i gael cnwd ychwanegol o bys hwyr ddim yn werth y drafferth a deud y gwir. Mi gafodd y planhigion i gyd hen lwydni llychlyd afiach drostynt.  Gan fod pys yn cadw'n dda, gwell o lawer o hyn ymlaen fydd tyfu mwy yn gynnar i'w rhewi.

Dwi'n dal i godi moron, maip a bresych deiliog. Tydi'r oca heb eu cyffwrdd hyd yma, ac mae twmpathau o afalau yn y gegin yn aros am sylw.

Blodau cloch yr eos, neu ffarwel haf

Cnwd

Wedi bod rhwng cawodydd heno i nôl pys a ffa ac ati o'r rhandir.

Y farchysgall ola' hefyd, gan fod y blagur sydd ar ôl yn bethau bychain i gyd, heblaw'r un sydd i'w weld ar orwel y Manod Bach yn y llun. Mae'r petalau piws wedi dechrau gwthio trwy gragen hwnnw rwan.

Cnwd o dunelli o ffa melyn a ffa dringo ar ei ffordd, nes bydd pawb wedi syrffedu eto! Ond heno, mi wnaeth y Pobydd goginio risotto hafaidd efo nhw. Ffa melyn pod hir sydd yma eleni, am na ches i afael ar hadau Wizard- y ffefrynnau. Masterpiece ydyn nhw, ac maen nhw'n talu am eu lle yn dda iawn hyd yma.

Mae'r planhigyn pwmpen las yn dal i altro. Yn blodeuo'i hochr hi, nes bod yn rhaid i mi docio'r blaen dyfiant, er mwyn canolbwyntio ar dwchu tair neu bedair pwmpen. Un ges i llynedd, ac roedd hi'n andros o flasus. Mi gadwis i hadau ohoni, a'u hau eleni.

Mae'r ffrwythau eleni yn oleuach, ac efo streips amlycach, felly mae'n debyg bod fy mhlanhigyn i wedi croesi efo pwmpen arall ar y rhandir llynedd i gynhyrchu hadau croes.
Dwi'n edrych ymlaen i weld sut bethau fydden nhw.

Yma o Hyd

Aeth hi bron yn ysgariad rhwng Blogger a fi, ond cael bai ar gam oedd yr hen dlawd.
Dwi wedi datrys dirgelwch y lluniau anweledig* ac felly heb lyncu mul efo'r blog!

Ges i ddiwrnod ar y rhandir heddiw, yn yr haul. A'r gwynt.

O'r diwedd, mi blannais i'r holl blanhigion sydd wedi bod yn sgrechian i gael eu traed yn rhydd o'r potiau bach yn yr ardd gefn. Ffa dringo, ffa melyn, pys, india-corn, pwmpenni, courgettes. Hefyd rhai o'r blodau haul, a letys, ac ati. Mae'r bwmpen (Amazonka) ym mlaen y llun wedi'i phlannu yn y gwellt (gw. 'Ar y llwybr cul', Mai 6ed)

Gan ei bod yn rhuo chwythu ar draws y rhandir heddiw, mi wnes i chydig mwy o ymdrech na'r llynedd i warchod yr india-corn. Amser a ddengys oedd o'n werth yr ymdrech....

Mae un o'r planhigion marchysgall yn edrych yn dda eleni, a hanner dwsin o flagur arno'n barod.





Mi fuon ni'n brysur iawn yn yr ardd gefn hefyd dros hanner tymor, a'r haul yn gwenu'n garedig iawn ar y cyfan. Ail-wneud darn o lwybr a gosod bwa haearn, llifio a hollti coed ta^n a'u tasu at y gaeaf, chwynnu, hau, plannu, tocio, a mwy.

Mae cymaint i'w wneud eto yn yr ardd gefn; cymaint o bethau angen sylw, a finnau'n cael trafferth ei dal hi ym mhob man, fel bod ysgariad efo'r rhandir wedi bod ar fy meddwl heddiw hefyd... Dwi ddim yn siwr a fyddai'n well i mi ganolbwyntio ar wneud pethau'n iawn mewn un lle, a derbyn nad oes posib tyfu pob peth..? Serch hynny, does gen' i ddim bwriad o ildio'r rhandir ar ganol tymor tyfu. Gawn ni weld sut aiff pethau dros yr haf.

Priodas, nid ysgariad sy'n gyfrifol am y bwa newydd yn yr ardd gefn. Gof lleol wnaeth o i ni er mwyn dathlu penblwydd priodas arbennig. Bu'r Fechan wrthi efo'r Pobydd yn rhoi 3 cot o baent arno, ac o'r diwedd dwi wedi ei goncretio mewn wsos dwytha. Mae banhadlen binafal (Cytisus battandieri) yn tyfu ar un ochr a dros y brig, a blodau haul wedi eu plannu'r ochr arall, i'w clymu arno wrth iddynt dyfu.

* gweler y darn dwytha'; Colli lluniau, 23ain Mai

Gwell hwyr na hwyrach

Ddiwrnod yn hwyrach na'r ddwy flynedd ddwytha' -ac roedd hynny'n hwyr- dwi wedi dechrau hau o'r diwedd!

 A hithau'n ddiwrnod gwlyb, diflas ddoe, mi es i allan i'r ty gwydr, o gywilydd, a'i glirio a golchi'r ffenestri. Mi fuodd y Fechan allan efo fi yn golchi potiau a labeli aballu hefyd chwarae teg iddi. Gawson ni gwmpeini cacynen gynnar.

Mi fuon ni'n hau pys a ffa a chorn a phwmpenni. Dwi wedi cychwyn dwy dysan mewn sach a dau ddwsin o sets nionod coch mewn potiau yn y ty gwydr. Hefyd hau courgettes, nasturtiums, chilis, pupurod, tri math o domatos, aeron goji a mefus gwyn.

Mae rhai ohonynt ar ffenest y gegin (peth amhoblogaidd iawn bob gwanwyn), efo tatws sy'n dal i fagu llygaid (chitio),  a'r lleill ar fyrddau a silffoedd y ty gwydr, ond dwi ddim hanner ffordd trwy'r hau eto..

Dwi wedi prynu compost di-fawn, fel pob blwyddyn, ond hen stwff bras iawn ydi o eto, yn llawn darnau pren. Felly ar gyfer hadau, dwi'n gogri'r naddion allan ohono fo a chymysgu'r deunydd mân

efo compost pridd John Innes rhif 1 neu JI Seed. Mae'r naddion yn mynd ar ben y sach datws, ac mi welwch o'r llun pa mor fras ydyn nhw.

Sharpes express ydi'r tatws- rhai cynnar; bydd y gweddill ohonynt yn mynd allan i'r ardd erbyn dydd Gwener Groglith. Mae gen i hanner dwsin o datws had coch Diwc-of-iorc; cynnar ydi'r rhain hefyd, dwi ddim am drafferthu efo tatws diweddar eleni.



Mae'r cyffro a'r edrych ymlaen wedi dechrau eto!
 Diolch byth am wanwyn.

 



Pryfetach...
Nid y gacynen oedd yr unig bryf yn y ty gwydr. Dwi heb weld gweirloyn y cloddiau* (wall brown) yma o'r blaen, ac roedd yr un oedd yn y ty gwydr wedi marw'n anffodus: yn amlwg wedi mynd i mewn rywbryd y llynedd. Roedd gloyn gwyn wythiennog (green veined white) wedi marw yno hefyd.

Doedd y gacynen ddim wedi marw ond doedd ganddi fawr o egni chwaith, wedi bod yn y ty gwydr trwy'r nos dwi'n amau. Aeth y Fechan i nol diferyn o fêl o'r ty ac ar ol llyfu ychydig mi hedfanodd y gacynen tua'r gorwel.

Dim ond dau ddwsin o fathau o gacwn sydd ym Mhrydain i gyd, felly bysa rhywun yn meddwl ei bod yn hawdd nabod p'run 'di p'run, ond gan fod y frenhines a'r gweithwyr a'r cacwn gwrywaidd yn aml iawn yn edrych yn wahanol i'w gilydd ond yn debyg i rywogaethau eraill, mae'n reit anodd bod yn sicr. Dwi'n meddwl taw'r gacynen gynnar, Bombus pratorum oedd hon, ond dwi ddim gant-y-cant yn siwr. Mae'r llun yma'n dangos yn well mai un rhesen felen sydd ar y thorax (ar yr ysgwydd), a'r abdomen yn ddu, melyn, du, coch.

Efo'r paill ar y coesau ol, mae hi'n amlwg yn fenywaidd, felly dim ond B. terrestris ydi'r posiblirwydd arall ond mae honno'n fwy, a'r melyn yn fwy llachar.

Mae'r enw Cymraeg am bumblebee yn achosi trafferth weithiau. Cacynen, cachgi bwm, gwenynen, hwrli bwm. Mae'r Bumblebee Conservation Trust wedi cynhyrchu taflen yn Gymraeg**, ac yn anffodus maen nhw'n eu galw yn 'wenyn mawr'!!

* tudalen gweirloyn y cloddiau ar wicipedia
   gwefan Gymraeg ymddiriedolaeth Butterfly Conservation

** bumblebee conservation.

Dechrau eto

Ai dyma'r adeg orau o'r flwyddyn i chi? Dwi rhwng dau feddwl.


Y cyfnod byr hwnnw rhwng cyffro yr hau a boddhad yr egino; a siom anochel yr haf, lle mae gobaith yn gallu troi yn dorcalon yn sgil ymgyrchoedd ar y cyd rhwng y tywydd a'r malwod a'r llygod a'r lindys!



Mae gweld silffoedd yn llawn o egin-blanhigion yn werth chweil tydi. Rhesi o bethau bach brwdfrydig, bron a thorri eu bolia' isio gael eu traed yn y pridd.

Ffa melyn; ffa dringo; pys; pys per; letys a rocet; blodau haul. Wedi eu hau ar Ebrill y 4ydd.

Rhywbeth i'w edmygu. Rhywbeth dros dro!

Ta waeth, mae'n rhaid cadw'r ffydd, a dal i gredu... dyna pam 'dan ni'n dal ati wrth gwrs. Y pethau diweddaraf i'w hau dan do ydi ffa piws (Cosse violette), pys melyn/india corn (double standard bicolor), er gwaethaf methiant llwyr y llynedd, aeron goji, pwmpenni gaeaf (Burgess buttercup); ac ambell beth a brynais yn Sioe Arddio Caerdydd fel courgettes du (dark fog), a phwmpenni glas (crown prince). Eto, methiant llwyr oedd pob un pwmpen y llynedd, ond dyfal donc a dyrr y garreg. Ar ffenest y gegin mae'r pys melyn am fod angen 18 gradd o dymheredd i egino. Beryg fod y pwmpenni yr un fath ond does dim lle i bopeth yn y ty.


Mae'r Pobydd wedi prynu dau blanhigyn tomatos. Ar ol cyfres o hafau gwlyb, roeddwn i wedi llyncu mul efo tomatos, a wnes i ddim eu tyfu y llynedd. Roedden nhw'n cael y clwy tatws bob haf (yn y ty gwydr; dim gobaith eu tyfu yn yr awyr agord yma), a'r ymdrech o'u tendio yn llawer mwy na'r wobr bob tro. Beth bynnag, mae Acw am ofalu amdanyn nhw y tro yma, felly mae angen i mi glirio 'chydig o le iddyn nhw a'u plannu ar ei chyfer hi.
Mint (basil mint) ydi'r pot canol. Rhywbeth arall i mi ei ladd!

 Dim ond tair britheg (Fritillaria) ddaeth allan eleni. Mae llygod yn hoff iawn o'u bylbiau nhw yma, a bylbiau clychau dulas (Muscari) a dim ond dyrnaid o'r rheiny sydd wedi dod eleni hefyd.

Mae gan Ann lun o goeden gellyg yn llawn blodau ar ei blog Ailddysgu. Argian dwi'n genfigenus! Dim ond dechrau magu dail mae'r ddwy ellygen sydd acw. Y goeden afal Enlli (isod) sydd bellaf yn ei blaen yma.

Erbyn dechrau Gorffennaf y llynedd roeddwn yn amau fod popeth 20 diwrnod yn hwyrach na 2011. Hyd yma eleni, dwi'n meddwl fod pethau tua 14 diwrnod yn hwyrach eto...

Mae'n tywallt y glaw heddiw. Diolch i'r drefn, mi gawsom ni ddiwrnod braf ddoe i groesawu Gwyl Gyhoeddi Eisteddfod yr Urdd i Stiniog. Mwy o'r hanes ar wefan y papur bro lleol, Llafar Bro.

Heuad cynta'

O'r diwedd dwi wedi llwyddo i hau rhywbeth! Mae'n teimlo fel bod yr heuad cynta'n mynd yn hwyrach bob blwyddyn.
Mae'r ddaear wedi rhewi o hyd, er bod yr haul yn llwyddo i ddadmer yr hyn sy'n golwg bob dydd.

Trychineb (!) efo'r oca oedd y cic-yn-din oeddwn i angen i fynd allan i gychwyn ar y gwaith.




Roedd rhai o'r cloron wedi llwydo am nad oeddwn wedi gofalu eu cadw'n iawn dros y gaeaf mae'n siwr. Dwi wedi gorfod taflu rhai, ac wedi plannu hanner dwsin mewn bag tyfu tatws yn y ty gwydr. Mae'r goreuon wrth gefn i'w plannu allan yn yr ardd ar ol iddi g'nesu.

Tra oeddwn yn y ty gwydr, mi es i ati i hau chydig o ffa melyn (broad -Wizard), ffa dringo (runner -Czar), pys (Serpette), letys, rocet, sbinach, pys per, blodau haul, nasturtiums, nicotiana.
Mi ga'n nhw aros ar y feinciau dan wydr am rwan.

Ffa melyn mewn rols papur lle chwech!

Llanast

Ambell i letysen wedi para trwy'r gaeaf..

Llond y ty o ffa

Dal i fyny efo hen newyddion..

Mi fues i ar y lluarth dydd Sul (bore Sul sych o'r diwedd!) yn clirio'r coed pys, oedd wedi mynd i edrych yn hyll a bler. Doedd neb ond fi ar y rhandiroedd eto...pawb arall yn capal mae'n rhaid.
Mi ges i gnwd golew o bys eto, er bod y rhan fwyaf wedi mynd yn glapia mawr, felly mi wnes i gawl efo nhw. Ddim yn anturus iawn efallai, ond diawl, mae pawb i weld yn ei fwynhau, a dyna sy'n bwysig.  Mi wnes i roi moronen a sibols o'r ardd ynddo hefyd, yn ogystal a'r pods ifanc a dail newydd olaf y planhigion cyn eu tynnu. Chwalu'r cwbl (heblaw’r foronen) wedyn yn y blendar a hidlo'r hylif yn ôl i'r grochan, gan wthio cymaint a fedrwn trwy'r gogor mân.

Roedd hi’n sych yn ddigon hir y diwrnod hwnnw i mi fedru gwneud dipyn o waith yn y rhandir, yr ardd gefn a’r tŷ. Mi fues i’n hel llwyth o ffa melyn hefyd, ac yn rhannu’r gwaith o dynnu’r ffa o’r podiau efo’r genod, tra oedd y Pobydd yn brysur yn paentio’r Lle Molchi. Ar ôl berwi’r ffa yn gyflym -850g ohonyn nhw - a’u hoeri wedyn, mi rois i nhw yn y rhewgell, i’w mwynhau am wythnosau i ddod! Mae o leiaf hynny i’w hel eto fesul dipyn a’u bwyta’n ffresh, neu eu rhewi eto.

 Mae'r ffa dringo yn dwad rwan hefyd: yr ail heuad ydi'r rhain, ar ol colli pob un o'r rhai cynta i falwod ac oerfel. Y ffa hwyr yn golygu osgoi glut o ffa melyn a ffa dringo efo'u gilydd.

Lindys yn ymuno efo'r rhestr hir o bethau sy'n trio bwyta stwff o mlaen i!

Mafon yn dal i ddod, a finna wedi disgwyl gorfod aros tan y flwyddyn nesa cyn cael cnwd. Y rhain yn fwy na'r ffrwythau gawn ni ar y llwyni yn yr ardd gefn.

Sylfaen y cwt cymunedol, wedi'i drefnu gan Y Dref Werdd. Ddim yn siwr -yn niffyg unrhyw gyfathrebu gan bwyllgor y rhandiroedd ers misoedd- ba ddefnydd gawn ni'r deiliaid wneud, o ran cadw offer aballu ynddo, ond un o'i brif fanteision fydd hel dwr ar gyfer y safle.

Ges i gyfle i chwynnu a chlirio yn yr ardd gefn hefyd. Tocio’r coed llus mawr, tocio’r budleia a’r crocosmia, tynnu blodau marw, a chodi moron i de.

Diwrnod prysur, ond diwrnod wrth fy modd.


Mi wnes i waith chydig mwy macho na gwneud cawl hefyd! Llifio a hollti mwy o goed tan, gan ein bod wedi cynnau'r tan ambell i noson bellach.
Y Moelwyn (Mawr) yn gwisgo'i gap: golygfa gyffredin iawn eleni! Copaon Moel yr Hydd (i'r dde), Craig Ysgafn, a'r Moelwyn Bach yn y golwg -o drwch blewyn.

Cacwn yn y ffa

 Ar ôl penwythnos arall i ffwrdd, mi aeth yn hir eto rhwng dau ymweliad â’r lluarth. Mi fues i yno rhwng cawodydd y bore ‘ma o’r diwedd, a chael pedwerydd gnwd o bys. Mae’r rhain yn eu hunain yn golygu fod yr ymdrech ddim yn gwbl ofer. Mi helis i ‘chydig o ffa melyn hefyd, ac mi gaiff y Pobydd a finna’r rheiny efo’n te ni heno.

Tra oeddwn i ffwrdd yn gweithio, mi gafodd y merched dri o’m hoff bethau, sef bara cartra’ Ddydd Gwener; cyri tecawê Nos Sadwrn; a chrempog Ddydd Sul. “Dio’m yn deg” meddwn wrth y Fechan mewn protest dros y ffôn; ac ‘roedd ‘na hen dynnu coes ganddi! ‘Mond yn iawn felly i mi gael fy hoff beth yn y byd i gyd heno, sef ffa melyn. Ac mae wythnosau o’u bwyta o ‘mlaen i yn ôl y cnwd sy’n datblygu..

Dwi wedi plannu’r brocoli piws allan, yn lle’r india corn/pys melyn digalon, ac wedi cario dŵr i lenwi casgen, rhag ofn y cawn gyfnod braf a sych ddiwedd yr haf ‘ma (...ha! Doniol iawn Wilias!). Fel arall, dim ond rhyw ‘chydig o chwynnu oedd ei angen heddiw. 

Mae’r planhigion marchysgall wedi dod at eu hunain ar ôl y sioc wreiddiol o gael eu plannu ar ochr mynydd! Gyda lwc bydd blagur ar y rhain erbyn yr haf nesa’. ‘Roedd yn rhaid i mi brynu deg ohonynt trwy’r catalog, a finna dim ond eisiau dau neu dri. Mi brynis i blanhigion trwy’r post yn hytrach na’r hadau oedd tipyn rhatach, gan feddwl y cawn glôb artichoke neu ddwy eleni. Dyna dwi’n gael am fod yn rhy ddiamynedd i feithrin planhigion fy hun o had am ddwy flynedd yn’de! Beth bynnag, mi rannais i chwech ohonynt ymysg ffrindiau, ac mae’r rheiny’n cael gwell hwyl ar eu tyfu nhw yn ôl y son. Diawlad uffar!

Marigolds digon truenus sydd ar y dde, a thafod yr ych, neu borage sy’n tyfu ar y chwith. Blodau glas ar un a gwyn ar y ddau arall. Mi ges i flodau serennog glas borage ynghanol ciwbiau rhew mewn diod ryw dro, gan gyd-weithiwr: brandi ysgawen oedd o wedi’i wneud adra, os dwi’n cofio’n iawn.

Heblaw am yr atgof braf hwnnw, dwn ‘im pam ddois a’r hadau deud y gwir. Go brin ‘mod i am fwyta’r dail blewog sydd arno. Blas ciwcymbar medden nhw, ond waeth i chi fwyta ciwcymbar os ydach chi isio blas hwnnw, am wn i. Maen nhw’n flodau digon del, ac yn siŵr o helpu i ddod â gwenyn a chacwn atynt ac i beillio’r ffa. Efallai y gallwn greu lawnt croquet acw ar gyfer rhannu Pimms efo’r garddwyr eraill dan haul Stiniog!

Mae’r llun ar ben y darn yma wedi gwneud i mi fynd i bori eto mewn llyfr o’r enw ‘Cacwn yn y ffa. Casgliad o ysgrifau Wil Jones y naturiaethwr’, (Carreg Gwalch, 2004). Roedd y diweddar Wil yn gwmpeini difyr ar deithiau yng ngwarchodfeydd natur y fro, ac yn medru rhannu ei frwdfrydedd dros fywyd gwyllt a’i wybodaeth eang efo pawb o’i gwmpas. Mae un o ysgrifau’r llyfr yn son am ddiffyg cacwn (bymbl-bîs) i beillio ei ffa yng Nghroesor. Er bod Stiniog ddau gant o droedfeddi’n uwch eto na Chroesor, mae digon o gacwn, gwenyn, a phryfed hofran acw i hel paill a helpu’r garddwr.

Dyddiau hirfelyn tesog sy’n brin!

Yno mae fy seithfed nef

Daeth i ben deithio byd; wel, Bro Morgannwg beth bynnag. Cawsom wythnos o wyliau o fewn tafliad malwan i arfordir de Cymru, ac mi ddaeth i ben yn rhy gyflym o lawer. Mae’n braf serch hynny cael cysgu yn eich gwely’ch hun tydi, a mwynhau panad efo dŵr glan Llyn Morwynion. Tydi panad ddim ‘run fath yn nunlle arall!

Erbyn dydd Mawrth –er ei bod hi’n tywallt y glaw ar faes yr eisteddfod ac ar siroedd y de, mi glywsom edliw o’r filltir sgwâr, ei bod hi’n braf yno, ac erbyn gwres dydd Gwener, mi ffeindiais fy hun yn poeni sut oedd y rhandir yn mynd i gael dŵr...ond dychwelodd y glaw neithiwr (nos Sadwrn).

Cyn cychwyn ar ein taith, wythnos yn ôl, mi es i draw i’r lluarth i hel llond bag o bys, i’w bwyta efo’n picnic; ac mi fues i yno eto’r bore ‘ma i hel bagiad arall. Mae mwy ar eu ffordd: er imi gwyno am amodau’r rhandiroedd, tydw i erioed wedi gweld cymaint o bys a ffa!

 
Mae’r pys melyn/india corn ar y llaw arall, yn mynd i gael clec. Fel welwch chi yn y llun, troedfedd o daldra ydi’r cryfaf ohonynt, a does ‘na ddim gobaith cael cnwd bellach. Mae gen i blanhigion brocoli piws yn barod i gymryd eu lle. Mi gaiff y ffa piws sydd rhwng y corn aros, ‘chos hyd’noed os na ddaw ffa arnynt, mi fydd y planhigion yn cyfrannu rhywfaint o nitrogen i’r pridd. Mae’r ffa dringo, i’r chwith, wedi altro’n dda ers wythnos ac yn blodeuo o’r diwedd.

Ambell lun o’r gwyliau:

 

Melys moes mwyar. 

Dyma fwyar cynta’r flwyddyn i mi; dim mwyar duon, ond mwyar Mair (dewberry, Rubus caesius), ar dwyni tywod gwarchodfa natur Cynffig. Lle arbennig.

 

 

‘Dere'r seren atai'n llawen’. 

Celynnen y môr, Eryngium maritimum, ar draeth Sker. Lle braf os fedrwch chi anwybyddu gweithfeydd Port Talbot i’r gorllewin.  (Daw’r dyfyniad o gân werin Y Ferch o’r Scer).

 

E-coleg. 

Maes gwyrdd yr eisteddfod. Digon o bethau’n mynd ymlaen yno i gadw rhywun yn ddiwyd am ddiwrnod cyfa’. Gobeithio y bydd ym mhob Steddfod o hyn ymlaen.

Trefn yng Ngerddi Dwnhrefn. 

Ffrwyth meryswydd yng ngardd furiog ‘castell’ Dunraven. Medlar (ffrwyth y mae’r Ffrancwyr yn ei alw’n dwll tîn ci, mae’n debyg. Mae Geiriadur yr Academi yn cynnig ‘afal agored’, ond hefyd ‘afal tindwll’!) er fod y plasdy wedi ei ddymchwel, mae’r gerddi’n cael eu cynnal yn llwyddianus iawn gan y cyngor sir. Mi ges ddianc yno am orig tra oedd y plant a’r Pobydd ar y traeth eto. 

Amryw byd; am ryw hyd.

Mi ges i grwydro i ben safle hen fryngaer hefyd, lle bu Caradog yn cynnal cynulliad i drefnu gwrthryfel yn erbyn y Rhufeiniaid; ac i ben Trwyn y Wrach i edmygu’r hyn sydd ar ol o'r glaswelltir blodeuog cyfoethog yno, a’r milltiroedd o glogwyni calchfaen trawiadol bob ochr iddo.

Fel sy’n draddodiadol, mi fuon ni’n canu ‘Mynd yn ôl i Flaenau Ffestiniog’ yn y car wrth gychwyn ‘nôl tua’r gogledd, canys –er mor wych ydi cael ymweld ag ardaloedd eraill trawiadol ein gwlad hardd- yno mae ein seithfed nef.