Mae'n union ddwy flynadd ers i mi gychwyn am Batagonia, ac yn flwyddyn gron -fwy neu lai- ers i mi gyfrannu at y blog yma dd'wytha. Mae'n hen bryd i mi gwblhau'r gyfres o ysgrifau oeddwn wedi'i dechrau tra o'n i yno!
Tu ôl i ni: tair wythnos arbennig iawn, ac eto'i ddod, wythnos ym mhrifddinas rhanbarth Chubut, Trerawson, heb wybod yn union be' i'w ddisgwyl. Ond cyn hynny: tridia' yn y Gaiman. Wedi'r cwbl, mae pob llyfr a PHAWB fu yn y Wladfa o'n blaen yn mynnu nad oes unrhyw ymweliad yn gyflawn heb fod yn y Gaiman!
 |
| Edrych dros y Gaiman |
Mi gawson ni dacsi o'r eisteddfod yn Nhrelew yno; ffordd rad iawn i deithio'r gwta ugain munud rhwng y ddau le, ac roedden ni wedi trefnu llety cyn gadael Cymru. Siom felly oedd gweld y tacsi yn gyrru trwy ganol y Gaiman, gadael cyrion pellaf y dref, a dal i fynd am ddeg munud arall i'r cyfeiriad anghywir, i ganol nunlle... Rhybudd bach i chi wrth bwcio llety: mae'r Archentwyr yn hyblyg iawn eu diffiniad o LLE mae eu gwesty/hostel/bwthyn!
Cofiwch, roedd y Posada Los Mimbres yn hen ffermdy braf iawn, mewn tro yn Afon Camwy efo 'stafell haul yn llawn o'r melons a dyfwyd ar dir maethlon y dyffryn; potal o gwrw oer a bara a chaws yn aros amdanom; ac adar, llyffaint, a sioncynod yn llenwi'r aer efo'u trydar prysur wrth iddi nosi.
Drannoeth, doedd cerdded y bedair milltir i mewn i'r Gaiman ben bore ddim y syniad calla' yn y byd, er ei fod yn ymddangos yn hollol naturiol a synhwyrol ar y pryd.
Roedd bob dim ar gau. Mae'r Sul dal yn bwysig yn y Wladfa mae'n debyg.
Ond roedd hi'n braf, ac mi gawson ni dro hyfryd yno trwy'r caeau, a thros y rhwydwaith o gamlesi dyfrio a adeiladwyd gan y Cymry cyntaf; ar hyd lonydd llychlyd dan gysgod y coed poplys alamo tal, ac heibio Capel Salem Lle Cul, a milltiroedd o ffordd darmac hir, syth, i'r dref.
Ar ôl crwydro i ben y 'punto panorámico' uwch ben y Gaiman, i weld o'n cwmpas a thynnu llun cofeb ddur canrif a hanner y glanio (mae un o'r rhain ym mhob un o'r cymunedau Cymraeg, a'r cynllun yn amrywio, ond pob un efo llinell o nodau Calon Lân ar ei sylfaen), mi aethon ni drwy dwnnel 'yr hen drên'. Un o hen olion Rheilffordd Dyffryn Camwy o Borth Madryn, a'r freuddwyd -na wireddwyd erioed- oedd ei chwblhau bob cam i'r Andes.
Roedd deuawd lleol yn canu yn nhafarn y Mochyn Du gyda'r nos, a ninnau wedi edrych ymlaen i fynychu un arall o'r llefydd ar ein rhestr hanfodol, ond doedd fanno ddim yn agor tan 9 yr hwyr. Doedd cerdded bob cam 'nôl i'r llety, dim ond i ddychwelyd yn fuan wedyn ddim yn apelio o gwbl, felly mi fuon ni'n crwydro glan yr afon, ac yn ymlacio yn y parc ynghanol y dref, ac hyd yn oed yn yfed coffi mewn garej betrol er mwyn llenwi'r amser!
Mi gawson ni Amgueddfa'r Cymry ar agor ar yr ail gynnig, ac roedd yn braf sgwrsio efo Fabio -y ceidwad- am y gwladfawyr. Roedd ei frwdfrydedd am hanes y Wladfa a chynnwys yr amgueddfa yn amlwg. Braidd yn chwithig oedd sylwi nad oedd ymholiadau gan ferched yn cael ymateb mor gynhwysfawr ganddo.
O holi ac astudio'r mapiau a'r dogfennau yn yr amgueddfa, mae'n debyg mae Pant y Celyn oedd enw'r fferm lle 'dan ni'n aros; tir a roddwyd i Dafydd Beynon Williams pan rannwyd y dyffryn ymysg yr ymsefydlwyr gwreiddiol. Prynwyd y lle wedyn tua 20 mlynedd yn ôl mae'n debyg gan rywun o Buenos Aires a'i newid i Los Mimbres -'yr helyg'. Mae rhai o'r coed helyg sy'n tyfu yn y dyffryn yn fythol wyrdd ac yn ddiarth i'r Cymry, sy'n egluro'r enw 'Celyn' am wn i... Rhyfedd bod enwau Cymraeg yn cael eu colli yn fanno hefyd wrth i dai a thyddynod newid dwylo...
Cael ein dal mewn storm fellt a glaw rhyfeddol wedyn, a fel oedden ni'n dechrau syrffedu ac ar fin chwilio am dacsi i'r llety, daeth golau i ffenestri bwyty/bar Cornel Wini, a diolch i'r drefn amdani, pwy bynnag oedd yr hen Wini! Llond bol o basta hufennog blasus yn achub y dydd, cyn inni fynd yn ein blaenau i'r Mochyn Du.
Yno i fwynhau adloniant Cymraeg a Sbaeneg y ddeuawd lleol Tomas a Kevin oedd llond bws o Gymry ar un o'r teithiau pecyn poblogaidd i'r Wladfa, yn ogystal â'r pedwarawd welson ni ychydig ddyddiau ynghynt yn y Touring Club, ac mi gafwyd noson arbennig yno, chwarae teg.
Y sgwrs ddifyraf ges i oedd efo Alun, Archentwr ifanc Cymraeg ei iaith gafodd ei fagu yn Nhrefelin. Roedd o'n dywysydd i'r cwmni gwibdaith, ond bellach yn byw yn y gogledd, tu hwnt i'r Wladfa Gymreig. Y fo, yn ogystal â llanc arall oedd yn cyfarch pobl ym mwyty Gwalia Lân y pnawn hwnnw (er na chefais mwy na hanner munud i siarad efo hwnnw) oedd yr Archentwyr cyntaf i mi gwrdd oedd yn 'fengach na fi, ac wedi eu magu efo'r Gymraeg ar yr aelwyd.
Roedden ni wedi cyfarfod llond dwrn o siaradwyr Cymraeg hŷn yn Esquel (er taw yn Sbaeneg oedd y sgwrsio rhyngddyn nhw), a Noe, merch ifanc oedd wedi mynd ati i ddysgu Cymraeg ac yn angerddol am ei threftadaeth. Ond fel arall, prin welson ni siaradwyr Cymraeg cynhenid o gwbl. Cymysg braidd oedd profiad fy nghyd-deithiwr wrth gynnal sesiynau celf yn yr ysgolion Cymraeg hefyd, felly o'n i wedi mynd i feddwl nad oedd fawr o ddyfodol i'r iaith yno i fod yn onest... Ond Iesu, mae'n wyrthiol eu bod nhw 'yno o hyd' fel mae.
Doedd gen' i ddim delfryd ramantaidd o fedru siarad Cymraeg efo pawb ym Mhatagonia; breuddwyd gwrach fysa hynny. Hefyd, tybed ydi'r gymuned Gymreig yno yn blino ar orfod cyfarch ymwelwyr o'r henwlad trwy'r amser?! Roedd criw Teithiau Tango ar wibdaith o Batagonia yr un pryd a ni, yn ogystal a llond bws o aelodau yr Urdd, a does dim disgwyl i'r gwladfawyr ruthro i groesawu pob teithiwr arall o Gymru! Serch hynny, waeth imi heb a gwamalu, roeddwn wedi edrych ymlaen am ychydig bach mwy o'r croeso yr oedd nifer wedi fy arwain i'w ddisgwyl...
P'run bynnag, roedd noson yn y Mochyn Du yn brofiad cofiadwy iawn, ac yr werth bob eiliad o dîn-droi tra'n aros iddyn nhw agor!
 |
| Nid wy'n gofyn bywyd moethus; 'mond rwla i gael cinio ar ddydd Sul... |
[Cerdyn post hwyr o'r Ariannin. #9. PW 27-28 Hydref 2018]
Y cerdyn post cyntaf o'r Ariannin
.jpg)
