Pry' da, pry' drwg...

Mae'n amlwg i bawb sydd wedi bod yma o'r blaen fy mod i'n dipyn o anorac am bryfetach. Ond, mae rhai pethau'n cael llai o groeso yma.

Gwenyn meirch er enghraifft. Roedd brenhines wedi dechrau adeiladu nyth yn y bocs nythu titws sydd yn yr ardd gefn acw. Mi welais i hi wrthi digon buan i roi diwedd ar hynny. Be na welis i oedd ei bod hi wedyn wedi troi ei sylw at y cwt!

Mae'r nyth dros wsos oed rwan a dwsinau o wenyn yn dod 'nôl a mlaen trwy'r amser efo pren wedi'i gnoi, er mwyn adeiladu haenau newydd ar y nyth, ar nenfwd y cwt uwchben y fainc weithio. Ond hyd yn oed rwan, tydyn nhw ddim yn cynhyrfu o gwbl wrthi mi fynd i mewn ac allan i ystyn a chadw celfi ac ati.

Yn anffodus, dim ond tyfu'n fwy blin wnaiff y boblogaeth wrth i'r haf fynd yn ei flaen, ac maen nhw'n mynd i mewn ac allan trwy dwll yn y bondo uwchben y bwrdd lle rydym yn bwyta ar ddyddiau a nosweithiau braf (ychydig iawn sydd wedi bod hyd yma eleni, ond mae pawb yn dal i obeithio!). Mae gen i ofn bod yn rhaid iddyn nhw fynd felly, a dwi'n aros i ddyn o'r cyngor sir ddod efo'i fwgwd a'i asesiad risg.

Dwi ddim yn hoff iawn o lyslau -aphids- chwaith. Mae'r goeden afal Enlli dan warchae difrifol eleni, efo pry' gwyrdd a phry' du yn bla ar bob milimedr o'r blaen dyfiant newydd. Cyrliodd y dail a disgynodd llwyth o'r afalau bach. Tlawd fydd y cnwd eto eleni felly.

O be' wela' i yn y cyfryngau garddio, mae anghytuno mawr am ddylanwad morgrug yn y broblem yma. Mae'r mater yn glir i mi; mae morgrug yn symud llyslau o blanhigyn i blanhigyn er mwyn iddyn nhw gael eu godro nhw. Mae rhes o forgrug weithiau'n mynd i fyny ac i lawr boncyff yr afal Enlli. Diawlad!

Dwi'n gyndyn iawn o ddefnyddio cemegau i'w trin nhw. Mae hynny'n lladd y 'pryfaid da' -sef buchod coch cota a phryfaid hofran- sy'n dod yma i fwyta'r 'pryfaid drwg'.

Dwi wedi trio eu chwalu nhw oddi ar y goeden efo peipen ddŵr; wedi chwistrellu sebon arnyn nhw ddwywaith, ac wedi bod yn gwasgu rhwng bys a bawd- joban sy' ddim yn neis, ond yn medru bod yn effeithiol iawn. (Ches i DDIM larfau llifbryf ar y coed gwsberins a chyrins cochion eleni ar ôl sgwashio blynyddol, felly mae'n werth yr ymdrech! Ffemys lasd wyrds..)

Mae'r sefyllfa yn gwella'n raddol ar y goeden afal, ond rhaid dal ati. Ac wrth gwrs, mae'r morgrug dal yma! Wedi meddwl, efallai bod gwraidd y broblem yn ddyfnach: mae'r goeden geirios sydd wrth ymyl yr afal heb ei chyffwrdd gan y ffernols bach. Dwi wedi son o'r blaen bod y goeden afal Enlli wedi disgyn mewn gwynt a chael difrod i'w gwreiddiau, a dyna sy'n bod efallai -y planhigion gwanaf sy'n dioddef ymosodiadau amlaf gan bryfaid a slygs yn'de. Ella bod angen ystyried dyfodol y goeden cyn swnian am bryfaid...

Ta waeth, dyma un creadur sy'n cael croeso mawr yma bob tro. Gen i a'r Fechan beth bynnag. Mae'r dair arall yn gwyro o'r llwybr i'w osgoi bob tro. Pam dwad?

Llyffant melyn a mefus alpaidd. 3ydd Gorffennaf 2015

Hwyl fawr hanner cyntaf 2015!

Anodd credu bod chwe mis cynta'r flwyddyn wedi mynd i rywle mwya' sydyn! Mae'r diwrnod hiraf wedi bod... "downhill o hyn ymlaen" medda rhywun!

Twt lol, dyma adeg orau'r flwyddyn. Mae wedi c'nesu digon i rywun fedru aros allan yn yr ardd ar ôl i'r haul fachlud dros Graig Nyth y Gigfran, heb i'r gwybaid ddod allan o fewn eiliadau!

Nosweithiau hir, unai yn chwynu a gweithio, neu -rhywbeth nad ydym yn gwneud hanner digon ohono- ymlacio a mwynhau'r ardd. O na fyddai'n haf o hyd.

Y bordor lafant yn prifio'n dda

Gwely wedi llenwi i'r ymylon efo mefus alpaidd.

Y Fechan a fi wedi penderfynu ail-adrodd yr arbrawf i weld pa mor bell fedr malwod deithio'n ôl i'r ardd, ac yn ychwanegol y tro 'ma: faint o amser mae'n gymryd!

Dilyn y Llwybr Llechog

Mae'r gwaith ar lwybrau'r ardd gefn bron a gorffen, diolch i'r drefn, ac mae gwell trefn yma o'r diwedd.

Mae'r gwely bach onglog tua top y llun yn wely newydd. Glaswellt oedd yn fanno tan wsos dwytha. Ardal flodau gwyllt i fod; ond weithiodd o ddim ar ôl y flwyddyn gynta.

Gwely i dyfu blodau i'w torri ar gyfer y tŷ fydd hwn, ond mae'n rhy hwyr i wneud hynny'n iawn eleni, felly 'dan ni wedi plannu cymysgedd o bethau oedd yma ac acw mewn potiau: blodau haul, blodau ŵy, lobelia, marigold, pys pêr.

Mae'r gwely uchaf yn y llun -gwely'r tŷ helyg- wedi cael coed newydd hefyd. Mae llawer i'w wneud eto, ond dwi'n hapus iawn efo be wnaed hyd yma. 'Dwn 'im be 'swn i'n neud heb gymorth y Pobydd a'r Fechan.

Elfen fawr o'r gwaith, cyn creu y llwybrau newydd, oedd llnau'r chwyn o'r ardal gorau fedrwn ni. Gwaith di-ddiwedd myn coblyn i.

Tri chwynnyn poenus: dail arian; blodyn menyn; pumnalen ymlusgol. Bob un yn lledu trwy bob peth arall, ac achosi gwaith diflas trwy'r gwanwyn a'r haf.

Dau fath arall o chwyn diflas ydi glaswellt a marchrawn. Mae'r llun yma'n dangos gwreiddiau gwydn y ddau yn ymledu rhwng brethyn gwrth-chwyn a llechen fawr dwi newydd ei chodi o lwybr, yn chwilio am le newydd i sefydlu, ac i ngwylltio i!

Ond OMB! Dwi ddim isio meddwl am y chwyn sydd ar y rhandir....

O fewn tafliad malwan

Ydi malwod yn medru nofio dwad?

O fewn tafliad carreg i'r ardd gefn acw, mae Afon Bowydd. Handi iawn.
Neu o leia, dyna dwi 'di bod yn feddwl... oherwydd pan dwi'n hel malwod, dwi'n eu taflu dros yr afon i'r lan bellaf.  Na, ddim i ardd rhywun arall: i dir gwyllt. Wir yr.

Ond, does dim diwedd i'w niferoedd nhw nagoes. Diawlad!

Er inni fwynhau cyfnod sych-ar-y-cyfan trwy'r mis, ac wedi cael llonydd gan y pla llysnafeddog,  'dan ni 'di cael tywydd malwod dros y dyddiau dwytha: hen niwl a smwclaw mân.

Un planhigyn sy'n diodda'n arw yma ydi banhadlen bînafal (Cytisus battandieri). Mae dail hon yn feddal ofnadwy, ac yn amlwg yn flasus iawn, iawn. Dwi'n gorfod hel malwod bob dydd odd'arni, ond dio'm otsh faint dwi'n drio, mae rhywfaint ohonyn nhw'n llwyddo i wneud llanast bob nos! Ma' isio 'mynadd.

Mi es i allan gyda'r nos neithiwr eto, a thaflu 23 o'r ffernols dros yr afon. O le ddiawch maen nhw'n dod? Ydyn nhw'n croesi'r afon yn ôl, 'ta malwod newydd ydyn nhw bob tro?

Yn 2010, mi baentiodd y Fechan a fi rifau 1 i 5, ar gregyn pump o falwod yn yr ardd, a'u taflu ddegllath i ffwrdd (ddim dros yr afon). Mi ddychwelodd falwod rhif 4 a 5 at y bresych a'r ffa.

Dyna pryd ddechreuon ni eu taflyd dros y dŵr. Roedd Radio 4 wedi cynnal ymchwil a awgrymodd fod gan falwod y reddf i 'ddychwelyd adref' o 10 metr, ac o bosib o hyd at 30m, ond heb ganfod ateb i ba mor bell oedd ddigon pell! Meddai'r adroddiad: "on the evidence so far, it would be safe to take and place them elsewhere at a distance of say, 100 to 200 metres."

Bysa'n well i mi eu taflu YN yr afon yn hytrach na drosti e'lla!

Dim Clem

Mae rhai pethau'n llwyddo yn yr ardd gefn acw trwy mwy o ffliwc na dim byd arall.

Mi fuon ni'n tocio'r Clematis montana ar ôl blodeuo bob blwyddyn yn gynnar yn yr haf. Ar y cychwyn, tocio'n arw gan adael dim ond troedfedd o fonyn; wedyn ychydig llai egar, ond yn dal i dynnu llwyth o'r tyfiant.

Ond llynedd ddaru ni ddim tocio o gwbl. Eleni mae'r planhigyn yn wych!

Marjorie ydi enw hon. Mae cannoedd o flodau bach ar ei hyd hi, o waelod y planhigyn i ben y pergola; bob un efo petalau hardd sy'n atgoffa rhywun o fferins ceiniog rhiwbob-a-chwstard ers talwm.

Clematis viticella 'Madame Julia Correvon' ydi'r llall sydd yma. Mae hon yn blodeuo'n hwyrach ar dyfiant newydd, ac yn medru tyfu ar dalcen y cwt sy'n wynebu'r gogledd. Blodau bychain eto, fel Marjorie, y tro hwn yn goch dwfn fel gwin.

Am ryw reswm, does gen i ddim lluniau ohoni. Mi gymraf rai eleni.

Mae angen tocio'r ddwy yma'n wahanol iawn i'w gilydd. Bydd yn rhaid i mi ddysgu sut i wneud yn iawn rhyw ddydd, yn hytrach na dibynnu ar lwc mul i gael sioe ragorol o flodau.