Eira, rhew, haul a gwres

Cafwyd trwch o eira yn ddirybudd dros nos wythnos yn ôl, nes bod ysgolion Stiniog i gyd wedi cau ddydd Llun. Bu hen ddathlu yn y bore wrth inni gadw'r hen draddodiad o aros i Radio Cymru rannu'r newyddion da o lawenydd mawr efo'r genedl!

Ar ôl hynny, 'da ni wedi cael rhes o ddyddiau hyfryd braf. Pob man a phob dim wedi rhewi'n gorn cofiwch, ond yr awyr yn las. Mae'r eirlysiau wedi agor a hwyliau pawb yn well dwi'n meddwl!

Dwi wedi gorfod gwarchod y lafant bob nos trwy'r wythnos. Syniad gwirion: trio tyfu planhigion môr y canoldir ar ochr mynydd... Efallai caf gyfle i fwydro am hynny tro nesa'.

Ta waeth roedd hi'n dywydd mediteranaidd heddiw; yn gynnes braf a'r awyr yn glaer las, ac mi gawsom ni baned al fresco cynta'r flwyddyn fel gwobr am hollti a chadw'r coed tân fues i'n llifio dydd Sul d'wytha.

Buan iawn bydd hi'n amser ystyn yr hamog eto!

Torri coed a chrwydro

Dwi wedi bod yn hel coed tân, fan hyn-fan draw trwy'r gaeaf, ond heb gael y tywydd na'r awydd i wneud llawer mwy na thaflu'r canghennau dros y gwrych i'r ardd gefn. Ond roedd pnawn heddiw'n braf felly allan a fi i lifio.

Llun prin o'r garddwr swil

Roedd hi'n weddol oer erbyn i'r haul suddo tu ôl i'r Moelwynion, ond dwi wedi torri cefn y gwaith, ac yn edrych ymlaen -trist, dwi'n gwbod- i fynd ati i'w hollti a'u tasu, yn barod ar gyfer y gaeaf nesa! Bu'r gwaith bron a thorri 'nghefn innau hefyd: finna heb wneud llawer o waith efo'r lli' gadwyn ers misoedd, a'r bonion yn dew a thrwm. Taw a swnian Wilias, mi wnaiff les ar ôl yr holl stwffio dros y Dolig.

Onnen ydi dipyn golew ohoyn nhw, ac mae hwnnw'n goedyn sy'n llosgi'n dda pan mae o'n wlyb, ond yn cynhyrchu mwy o wres a llai o leithder yn y simdda ar ôl sychu.

Roedd yn braf cael cwmni'r Arlunydd. Mi fuodd hi'n cario a chlirio, a thynnu lluniau. Does yr un o'r ddau ohono' ni'n cofio pryd fuodd hi'n helpu yn yr ardd ddwytha! Mae hi ynghanol cyfres o gyfweliadau prifysgol ar hyn o bryd, a chymysgedd o gyffro, balchder, a phryder wrth iddi hi baratoi i adael y nyth eleni.

O'r diwedd, dwi wedi rhoi blwch nythu newydd ar ochr y cwt, ar gyfer y titws. Roedd y llall wedi bygwth disgyn yn dipiau ers tro.

Mi ges i gwmni'r Pry' Llyfr ddoe, ac roedd hynny'n braf iawn hefyd. Mae hi'n dathlu penblwydd yr wythnos hon ac wedi gofyn am gael beic. Ar ôl codi'r beic o Landudno, mi fuo ni'n beicio ar Lon Las Ogwen, ar ôl i'r gwyntoedd cryfion ein dychryn i ffwrdd o'r arfordir.

Mae'r Fechan wedi bod wrth ei bodd efo'r ychydig eira gawsom ni. Gyrrwyd hi adra o'r ysgol ddydd Iau ac mi fuodd hi'n hel mopins (gair yn Stiniog, a Meirionnydd am beli eira) yn barod i'w taflu ata' i! Mae hi wedi mopio hefyd efo'r rhew yn y bwcedi.

Cymaint dwi'n trysori cwmni'r genod, mi gafodd y Pobydd a finnau ddianc wythnos yn ôl i Gaeredin, am dridiau di-blant. Teithio trwy eira trwchus Yr Alban a'n traed i fyny ar y trên, a chael hoe haeddianol a hwyl garw yn cymowta a chrwydro o siop goffi i dafarn, o amgueddfa i sesiwn werin, ac o fwyty i glwb jazz! Dilyn ein trwynau a gwneud fel y mynnon.

Ymysg y pethau wnaeth y trip yn gofiadwy oedd bwyty llysieuol David Bann (does 'run ohono ni'n llysieuwyr, ond roedd hwn yn brofiad gwych); cwrw porter Black Isle; grisiau Y Scotsman; y planhigion ucheldir ar do estyniad newydd yr Amgueddfa Genedlaethol; a'r arddangosfa am hanes Yr Alban tu mewn.

Tywydd lobsgows

Ai lobsgows ydi fersiwn y gaeaf o'r barbaciw? Mae dynion yn aml iawn yn cael eu cyhuddo o beidio cyfrannu at ddyletswyddau coginio'r teulu, heblaw am gynnig byrgyrs a selsig amheus yn yr ardd ar ddyddiau poeth yn yr haf.

Yn y gaeaf, ydi lobsgows yn rhywbeth gweddol macho i'w goginio? Mae o'n rhywbeth hawdd i'w wneud tydi, a ddim yn ormod o dreth ar feddyliau syml dynion! Pario llysiau; eu torri a'u taflu mewn sosban efo 'chydig o gig a stoc a llond dwrn o lentils coch. Be sy' haws? Pryd poeth am ddyddiau.

Daeth yr eira heddiw. Tywydd lobsgows.

Erbyn i mi gyrraedd 'nôl o 'ngwaith, doedd gan Dafydd y cigydd lleol ddim cig oen ar ôl, cymaint oedd y galw heddiw am gynhwysion cawl hen ffasiwn. Ta waeth, mae cig eidion yn gwneud y tro, felly cafwyd llond crochan o botas poeth blasus.

Ond y newyddion gorau ydi bod digon ar ôl at fory, ac mae lobsgows wastad yn fwy blasus y diwrnod ar ôl ei goginio.

Be ydi trefn lobsgows eich tŷ chi: pwy ydi'r cogydd? Cig oen ta cig eidion, ynta' lobsgows llysieuol (lobsgows troednoeth fel ddywedir ar lafar yma)? Bara menyn ta bara ceirch? Caws? pupur gwyn ta du? Mmmm, wedi meddwl, efallai na fydd dim ar ôl at fory wedi'r cwbwl!

Llun uchod o daflen 'Diwylliant Ymysg Diwydiant. Dathlu treftadaeth Blaenau ar y stryd', sef y daflen sy'n egluro'r dywediadau ac idiomau sydd wedi eu naddu ym mhalmentydd Stiniog.

Saith Rhyfeddod y Gwyliau

'Na ddywed ddrwg am y flwyddyn
Nes dyfod am ei therfyn',
medden nhw.

Dwi ddim yn hoff o'r drefn yr adeg yma o'r flwyddyn o roi rhaglenni teledu a radio, ac erthyglau papur newydd ac ati, yn edrych yn ôl ar y flwyddyn a fu. Esgus i ailgylchu hen ddeunydd a chreu rhywbeth rhad. Dim pawb sy'n gwirioni 'run fath...

Yr haul wedi mynd i ochr Croesor y Moelwynion ar ddiwedd diwnod hyfryd. 28ain Rhagfyr 2014

Dwi yn hoffi edrych ymlaen, ar y llaw arall. Dyna pam fod y diwrnod byrraf, yn rhyfeddod rhif 1 i mi. Y dyddiau duon bach wedi mynd a hen edrych ymlaen at y dydd yn ymestyn fesul munud/ddau nes daw'r gwanwyn eto. Wrth gwrs ei bod yn wych cael rhannu brwdfrydedd Nadoligaidd y plant, ond rhyngthoch chi a fi, dwi'n meddwl bod Rhagfyr y 21ain yn ddiwrnod pwysicach i mi na'r 25ain.

Fodca llus. Oriau mân 30 Rhagfyr 2014

Rhif 2. Blas yr haf, ganol gaeaf. Cael mwynhau jam llus ar dôst, fore Dolig, a'r rheiny wedi eu hel ar y mynydd yn haul mis Awst. Wedyn cacan-blât lus gan Mam ar Ŵyl San Steffan, a chrymbl mwyar duon gan y fam-yng-nghyfraith ddeuddydd yn ddiweddarach.

A chael agor y fodca llus o'r diwedd, yng nghwmni ffrindiau a mwynhau pob diferyn a phob munud, ar ôl noson allan yn nhafarn gymunedol Y Pengwern, yn Llan 'Stiniog. (Testun pennod o gyfres ddifyr S4C Straeon Tafarn Dewi Pws yn ddiweddar).

Rhif 3. Dyddiau rhewllyd glas a'r Moelwynion yn wyn dan eira. Dwi'n meddwl 'mod i wedi mwydro sawl gwaith bod yn well gen' i ddyddiau caled braf o wasgedd uchel yn y gaeaf na dyddiau poeth hafaidd. Llawer llai o bobl allan ar y mynyddoedd yn un peth! Patrymau cymleth a hardd ryfeddol mewn barrug a rhew. Ac esgus i chwarae efo botwm macro'r camera. Dod i'r tŷ at y tân ac at baned boeth, efo'r bysedd yn llosgi gan oerfel ar ôl taflu mopins neu yrru sled. A chael ein hatgoffa pa mor hardd ydi'n milltir sgwâr ni.



Rhif 4. Cael cwmpeini'r teulu estynedig, a ffrindiau o bell ac agos. Chwarae gêm, hel clecs, dal i fyny, tynnu coes, a chrwydro ar hyd hen lwybrau.

Clincar o set gan y Candelas. Y Pengwern, 29 Rhagfyr 2014

Rhif 5. Sbarion twrci! Mewn brechdan efo stwffin. Efo sglodion a mae-o'n-neis. Mewn cyri efo pwmpen las sydd wedi bod yn aros ei chyfle i dynnu dŵr i'r dannedd ers yr haf. Mae cnawd melys, oren llachar y pwmpenni crown prince, ganmil gwaith mwy blasus na'r hen bethau croen oren Calan Gaeaf.

Rhif 6. Orig ychwanegol yn y gwely ambell fore, ac anghofio'n llwyr am boenau meddwl gwaith am 'chydig o ddyddiau.

Rhif 7, a mwy. Canu plant; pwdin siocled cartref; cryno ddisgiau Band Arall (Lleuad Borffor), a Candelas (Bodoli'n ddistaw); gloynod byw yn gaeafu yn y cwt coed tân; ffilm 'It's a Wonderful Life' eto; dal trên i Betws am ginio; ysbryd cymunedol 'Stiniog; cwrw Llŷn a chwrw Cader; darllen efo'r Fechan; robin goch yn canu nerth ei ben yn y gelynnen; oglau blodau bocs y gaeaf; diffodd y teledu i chwarae gêm; nosau serog; diferion dŵr ar ddail kale yn sgleinio yn haul y pnawn ar ôl i'r rhew feirioli.

Rhestr rad iawn ar y cyfan. Mae'r pethau gorau mewn bywyd yn bethau nad oes angen hysbysebion pengwins a sêls gwirion i'ch denu i wario cannoedd arnynt, ond calla dawo am bethau masnachol y Nadolig am rwan!

Blwyddyn newydd wych i chi.

Crwydro

Dwn 'im lle aeth Tachwedd. Duw a wyr lle'r aeth yr undeg-saith mlynedd dwytha chwaith.

Dwi 'di bod yn rhedeg efo'r ferch hynaf i weld prifysgolion, cyn iddi hi adael y nyth. A dwi wedi manteisio ar gyfleon prin hefyd i ymweld ag ambell le oeddwn i eisiau gweld, tra o'n i wrthi.

Mae'r hydref yn gyfle i gwrdd â chriw coleg bob blwyddyn, ac mi fuon ni'n cerdded darn o lwybr yr arfordir eto eleni. Darn byrrach nag arfer, er mwyn gwylio tîm rygbi Cymru'n colli eto. Cafwyd diwrnod a noson i'r brenin, er gwaethaf y siom yn stadiwm y mileniwm. Eto.

Ta waeth, roedd y tywydd yn sych ar y cyfan; y golygfeydd yn odidog; a'r cwmni'n dda. Amhrisiadwy.

Rhaeadr Cwm Buwch, efo Cei Newydd yn y cefndir.

Dro arall, mynd efo'r teulu i gwrdd â chyfeillion yn Oriel Glyn y Weddw, Llanbedrog, a'r Fechan a finna'n dianc ar hyd y traeth, dringo er mwyn crwydro'r pentir, a rowlio chwerthin wrth ddal ein cotiau'n agored i'r corwynt a cheisio hedfan! Dyddiau difyr.

Mynydd Tir Cwmwd, Llŷn

 

Gardd Eden, Cernyw, uchod ac isod. Anti-cleimacs braidd ar ôl meddwl mynd ers talwm. Adeg anghywir o'r flwyddyn, siwr o fod. 

Dwi ddim yn siwr be ydi gwerth addysgol, na pa mor gynaliadwy yn y tymor hir ydi tyfu coedwig drofannol ar Ynys Prydain, a'r holl egni sydd ei angen i'w chynnal. Y drws nesa i'r biodome POETH, oedd rinc sglefrio rhew, yn defnyddio llwyth o drydan i'w gadw'n OER!    

Ychydig o arddio sydd wedi bod acw trwy Dachwedd, er inni gael nifer o ddyddiau braf.

Dwi wedi codi'r tatws a'r moron olaf heddiw a'u cael i ginio, efo brocoli cynta'r gaeaf a maip a chenin o'r ardd hefyd. Mi fues i'n chwynnu chydig a rhoi'r gwelyau i gysgu dan gardbord tan y gwanwyn.

Cilmeri. Man sy'n dal i'm tynnu yno am y canfed tro. Dwi ddim yn licio gyrru ar yr A470 heb alw yno am ychydig funudau o hel meddyliau a breuddwydio.

Gerddi Plas Tanybwlch wedi bod yn werth ymweliad ar ôl ail-agor hefyd. Mi gawson nhw ddiawl o lanast yng ngwyntoedd Chwefror, a chymryd misoedd i'w glirio.
Mae staff y Parc Cenedlaethol wedi bod yn cadw blog am y gerddi yn fan hyn.